##################################################################################################
##################################################################################################
## MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
## www.muktabodha.org
##
## tattvatrayanirõayaþ
##
## From the Aùñaprakaraõam edited by kçùõa ÷àstrã
## 
## First published in Devasàlapuri, 1928
##
## Data entered by the staff of Muktabodha
## under the supervision of Dr. Mark S.G. Dyczkowski
## 
##
## CSXplus transliteration
## Revision 0 December 12, 2007
##
## Copyright (c) Muktabodha Indological Research Institute
## THIS TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY
##################################################################################################
##################################################################################################

tattvatrayanirõayaþ

sadyojyotiþ ÷ivàcàryapraõã taþ

aghora÷ivàcàryakçtavçttisahitaþ

	siddhàni yatprasàdàd dçùñàdçùñàni và¤chitànyaciràt |
	natvà ÷iva§ vidhàsye tattvatrayanirõaye vçttim ||

	tatra tàvadàcàryaþ pràripsitaprakaraõasyàvighnaparisàmàptyartha§ 
tatpratipàdyenàrthena vi÷eùayan parame÷varameva praõamati-

pu§bhyaþ phala§ vicitra§ dadàti sa§vãkùya bandhavaicitryam |
svamahimnà'nàdyudayo'nàyatto namo namastasmai || 1 ||

	anàdirudayaþ  sarvaviùayaj¤ànakriyàprakà÷o nirmalatvena yasya so'nàdyudayaþ, 
tasyàpyàdimuktatvàbhyupagame'navasthà syàditi bhàvaþ | ata eva càsau na kasyacidàyattaþ, 
svatantra ityarthaþ | eva§vidho yaþ ÷aktyàtmanà svena mahimnà bandhacaicitryamàlokya 
malàvçtatvenàsvatantrebhyaþ puruùebhyo vicitra§ phala§ dadàti | tatra 
pakvamalebhyastatpàkavaicitryànuguõa§ paràparamokùa§ dadàti, 
apakvamalebhyastatparipàkàrthameva karmavaicitryànuguõa§ bhogaråpa§ phala§ 
dadàtãtyanenàsya sarvànugràhakatva§ siddham | sa ca ÷iva eva, tasyaiva 
sarvaj¤atvasarvakartçtvàtmanà'nàdisiddhena ÷ivatvena yogo yastasmai ÷ivàya namo nama iti || 
1 ||

	ittha§ kçtaparagurunamaskàraþ prakaraõakaraõa§ pratijànãte-

	atha natibhàjastantre sa§kùepàt ki¤cidarthasadbhàvam |
	vakùye j¤àta§ guruto hitakçtaye mandabuddhãnàm || 2 ||

	atra hyàcàryaþ ÷rãmadrauravasiddhamarthasadbhàva§ tattvasa§graheõa sa§kùepàt 
prakà÷ya ÷rãmatsvàyambhuvasiddhamanena prakà÷ayati | ata eva tatsamàptàvuktam- ityavadat 
tattvàni tu sadyojyotiþ suvçttikçt (÷lo0 57) iti, ÷rãmadrauravavçttereva suvçttitvena siddhatvàt | 
atràpyupasa§hàre vakùyati- uktaþ samàsato'ya§ tattvatrayanirõaya÷ca vçttikçtà | 
svàyambhuvasya (÷lo0 32) iti | natirnamaskàraþ | sarvàtmabhiþ kriyamàõa§ bhajatãti 
natibhàgatra ÷iva eva, tasyaiva sarve÷varatvena sarvàràdhyatvàt | tasya ÷ivasya tantre ÷àstre 
gurusa§pradàyàdà parame÷varamavicchinnàjj¤àta§ mandabuddhãnà§ hitàya vakùya iti || 2 
||

	÷ambhuþ puruùo màyà nitya§ vibhu kartç÷aktiyukta§ ca |
	supte'pi vikçtijàte tritaya§ jàgarti tattvànàm || 3 ||

	atra ÷a§ sukhamapreryatàråpa§ bhàvayatãti ÷ambhuþ | ÷ambhu÷abdena 
samaveta÷aktyavinàbhåtaþ ÷ivaþ kathyate, puruùa÷abdena ca jàtyekavacanena sarve àtmànaþ, 
màyà÷abdena ca tantroccàritena màyàmahàmàyàråpa§ ÷uddhà÷uddha§ 
jagadupàdànadvayamucyate | yadukta§ ÷rãmadraurave- màyopari mahàmàyà (4|28) iti | tacca 
tritaya§ nityam, anàditvàt, teùàmapyàdimattve'navasthàprasaïgàt, nityatvena ÷ravaõàcca | 
ki¤ca, vibhu | tatra ÷ambhupuruùau sarvagatàveva, asarvagatatve vyomàdivadamårtatvena 
gamanàsa§bhavàt | ÷ivasya sarvàdhiùñhànatvamàtmana÷ca de÷àntarakarmaphalabhogo 
nopapadyate yataþ | màyà ca svakàryavyàpikà | atra ca 
malasyà'nàdyàtmàvàrakatvenàrthànnityatva§ vyàpitva§ ca siddhamiti na pçthak 
tasyopàdànam | tathà kartç÷aktiyukta§ ca | tatra patipuruùau cetanatvàd jagatkartçtvena 
bhoktçtayà ca kartç÷aktiyuktau, kartçtvàdeva ca j¤àtç÷aktiyuktau | dçkkriyàtmakameva ca 
svaråpa§ caitanyasya | yacchråyate- caitanya§ dçkkriyàråpam (mç0 vi0 2|5) iti | màyà ca 
kartuþ parame÷varasya ÷aktyà'dhiùñhità | tata÷ca tattvànà§ tritaya§ kàryavarge 
sa§gçhãte'pi jàgarti prakà÷ata eva || 3 ||

	itthameùà§ sàdharmyamuktvà vaidharmyamàha-

	÷ivapuruùàvatisa§khyau prasavavihãnau cità sametau ca |
	eka§ prasavitvayuta§ màyàtattva§ cità vihãna§ ca || 4 ||

	tatra àtmavargo'nantatvàdatisa§khyaþ, 
÷ivo'pyanantacidacidvastvadhiùñhànàdaupacàriõeka bhedànantyena 
yuktatvàdupacàreõàtisa§khyaþ | athavà muktàtmanàmapi malàpanayanàdabhivyaktena 
sarvaviùayeõa j¤ànakriyàtmanà ÷ivatvena yogàcchivapadenopàdàna§ 
kçtvà'tisa§khyatvamuktam | tau ca dvàvavikàritvàt prasavena pariõàmàtmanà vihãnau 
proktavaccaitanyayuktau ca | màyàtattva§ tu ÷addhama÷uddha§ và paramopàdànatvàdekam | 
anekatve hyacaitanye satyanekatvàt kàraõapårvakatva§ syàt | upàdànatvàdeva ca tat 
kàryaprasavayukta§ mçdàdivadacetana§ ca || 4 ||

	ittha§ ÷ivàtmanormàyàtattvàd vaidharmya§ pradar÷yà'dhunà ÷ivasyàtmanà§ ca 
vaidharmya§ dar÷ayitumàha-

	ã÷àþ pravçttavãryàstatraiko'nàdisiddhaguõavibhavaþ |
	mukte÷varavaimalya§ sarvàrthe dçkkriye ca tataþ || 5 ||

	pravçttavãryàþ sarvaviùayasàmarthyà ye, te sarva eva svatantratvàdã÷a÷abdavàcyàþ | 
teùu madhyàdekaþ parama÷ivo'nàdisiddhaguõasampadityuktam | tata÷ca muktàtmanà§ 
patisamatvabhàjàm, ã÷varàõà§ vidye÷varàdãnà§ tataþ ÷ivàdeva nimittabhåtàdvaimalya§ 
÷ivatvàbhivyakti÷ca sa§pannà | tatra 
vidye÷àdayo'dhikàramalà§÷ayogàcchivaniyogenàdhikàra§ kurvanti, muktàtmànastu 
tadapreryatvàt tenaiva parànugrahanirvàhàcca na pravartante || 5 ||

     nanvanàdimuktasya ÷ivasyàpi sakalaniùkalàdibheda ã÷ànatatpuruùàdibheda÷ca ÷råyate, 
ata àha-
     
     natipårvaþ kçtavargastena svàminyanàdisa§siddhe |
     sakalàkalaprabhedo gãto ya÷ca kriyàviùayaþ || 6 ||
     
     kçtavargaþ ÷uddhà÷uddharåpaþ kàryavargaþ, natipårva§ 
÷uddhà÷uddhopàdànapariõàmapårvaþ, utpadyata iti ÷eùaþ | tenà'nàdisiddhe tasmin yaþ 
sakalàdibhedaþ, ya÷ca kriyàviùayaþ sçùñyàdipa¤cakakçtyaviùayaþ sadyojàtàdibhedaþ, 
svakàryodyogàdibhedàt sçùñyàdikàryopàdhibhedàccopacàreõa ÷àstreùu gãto na 
paramàrthikaþ | yacchråyate- adhikàrã ca bhogã ca layã syàdupacàrataþ iti, tadbhedaþ 
kçtyabhedena na bhedaþ paramàrthataþ iti (ca?), ã÷aþ sadà÷ivaþ ÷àntaþ kçtyabhedàd 
vibhidyate iti (ca) | pa÷uviùayaþ sakalàkalaprabhedo vàstava eva | tathàhi- bandhatrayayuktaþ 
kalàdiyoge, vij¤ànàdinà karmakùaye'pi sa§skàrava÷àt ki¤citkàlamavasthita÷ceti dvividhaþ 
sakalaþ | akalo'pi dvividhaþ | tatra pralayena kalàderupasa§hçtatvànmalakarmayuktaþ 
pralayàkalaþ, vij¤ànayogàdinà karmakùayeõa kevalamalamàtrayukto vij¤ànakevalaþ | 
muktastvamala eva | yadukta§ ÷rãmatsvàyambhuve- athàtmà'vimalo baddhaþ punarmukta÷ca 
dãkùayà | vij¤eyaþ sa tridhàvasthaþ kevalaþ sakalo'malaþ || iti || 6 ||
     
     atha baddhasvaråpamàha-
     
÷ivaguõavad guõajàta§ pu§sàmapi sarvasa§gata§ ki¤ca |
ekena hi sarveùà§ malena tadanàdisa§ruddham || 7 ||
     
     ÷ivavajj¤ànakriyàtmaka§ vyàpaka§ svaråpamàtmanàmapyastãti | ukta§ ca 
÷rãmanmçgendre- caitanya§ dçkkriyàråpa§ tadastyàtmani sarvadà | sarvata÷ca yato muktau 
÷råyate sarvatomukham || (vi0 2|5) iti | tacca vya¤jakàpekùatvàt sarveùàmàtmanà§ 
svaråpa§ kenacidekena malenànàdikçtvà sa§ruddhamavasãyate | tacca malamanàditvàdekameva 
| anekatve hyacetanatvàd ghañàdivat kàraõàntara§ mçgyam | tata÷càtmanàmanàdyàvaraõa§ 
na sa§bhavati | tadukta§ ÷rãmatsvàyambhuve- athànàdimalaþ pu§sàm (33|1) iti || 7 ||
     
tenànã÷à hyaj¤à nirvyàpàrà vinà balavyaktim |
na ca ÷aktàste svabala§ vimala§ sarvàrthaga§ svataþ kartum || 8 ||
     
     malayuktatvàccàtmànaþ svabalavyakti§ vinà'svatantrà aj¤à akriyà÷ca bhavanti, 
tatastadvya¤jaka§ ÷ivamapekùanta iti bhàvaþ | nanvàtmàno j¤ànàdinà svabalavyakti§ 
kariùyanti ? tadayuktamityàha- na ca ÷aktà iti | ayamabhipràyaþ- malasya dravyatvàccakùuùaþ 
pañalasyeva na j¤ànamàtrànnivçttiþ, api tu cakùurvaidyavyàpàreõeve÷varavyàpàreõa 
dãkùàkhyenaiveti | etacca vistareõoktamasmàbhistattvasa§grahalaghuñãkàyàm || 8 ||

	malasa§rodhàd yadatasteùàmakçto hi ÷ivava÷ãkàraþ |
	patyustvete rodhyà badhyàþ ÷odhyà÷ca bodhyà÷ca || 9 ||

	malàvçtatvàt teùàmanàvçtena ÷ivena va÷ãkàro'kçto'nàdisiddha iti yadato'smàt 
kàraõàt te rodha÷aktyà rodhyàþ, karmabhogàrtha§ kalàdibandhena badhyà÷ca | 
rodha÷càtra pà÷asàmarthyotpàdanenàtmanà§ yathànuguõabhogabhojanàtmakastirobhàvaþ | 
tata÷ca malaparipàke sati dãkùayà malàdipà÷àpanayanena ÷odhyàþ, tayaiva ÷ivatvavyaktyà 
prabodhyà÷ca bhavanti || 9 ||

	atra parà÷aïkà-

nitye j¤ànàdibale malàdiparikalpana§ nanu jyàyaþ |
satya§ nànyà dçk tat tàdçg yasmàt tadã÷vare dçùñam || 10 ||

	nanu j¤ànakriyàbale nitye siddhe tadàvàrakatvena malàdikalpana§ jyàyo bhavati 
nànyathà, tasya tu kàdàcitkatvadar÷anàt kathameva§ kalpyate ? ata àha- satyamiti | 
yasmàdã÷vare tad j¤ànakriyàtmaka§ caitanya§ tàdçg nitya§ dçùñam, tasmàdàtmasthamapi 
tat caitanyatvànnànyà dçg nityameva | anyathà àtmanà§ 
vikàritvenàcetanatvàdanityatvàdidoùaprasaïgaþ syàditi bhàvaþ || 10 ||

	ki¤ca, malàdyabhàve ÷arãràdiyogo'pyasya na sa§bhavatãtyàha-

màyàvikàrayoge karmayutaþ kàraõa§ malo bhavinàm |
mala÷aktayo vibhinnàþ pratyàtmàna§ ca tadguõàvarikàþ || 11 ||

	karmabhogàrthameva ÷arãràderiùñatvànnirmalasya muktàtmanastadasa§bhavàcca 
÷arãràdiyogo nàsti | tadukta§ ÷rãmatsvàyambhuve- tadbhàvabhàvino bhàvàþ sarve 
màyàtmakàþ pa÷oþ iti, tathà- karmata÷ca ÷arãràõi vividhàni (viùayàþ kàrakàõi ceti 
tatratyaþ pàñhaþ |) ÷arãriõàm (svàya0 32|13) iti | nanveva§ cenmalasyaikatvàdekamokùe 
sarvamokùaprasaïgaþ ? ata àha- mala÷aktaya iti | malasya 
pratyàtmaniyatàneka÷aktitvàdekasyàþ pàkena nivçttau tadàvàryasyaiva mokùo na sarvasyeti 
bhàvaþ || 11 ||

	etadevàha-

	vinivartate nirodhàt pu§balataþ pariõaman malaþ kàlàt |
	pariõativi÷eùayogàt sa kadàcit kasyacit katha¤cicca || 12 ||

	malo hi pariõaman pu§balaviùayàdàvaraõànnivartate | sa càcetanatvànna svaya§ 
nivartate, api tvã÷varasya vyàpàreõaivetyuktam | sa ca pariõàmaþ kramavikàsasvabhàvànà§ 
padmànàmivà'niyatakàla ityàha- pariõativi÷eùa iti || 12 ||

	ata eva pariõativi÷eùayogànmalapàkatàratamyenàtmanà§ sàdhanabhedàt 
paràparamuktibheda ityàha-

ata eva pudgalànà§ paridçùñàþ sàdhanàdudayabhedàþ |
kàlàd guõata÷ca tathà ghañate'sau nànyathe÷ato jàtu || 13 ||

	mokùaþ saptaprakàro'yam (yo0 5|67) ityàdi ÷rãmataïgàdi÷råyamàõaþ 
sàdhanabhedàd bhakti÷raddhàdiguõabhedàt kàlabhedàcca jàyamàno'sau mokùàtmaka 
udayabhedo malapariõativi÷eùàdeva ghañate, nànyathà | na ce÷varàt tadanapekùàdeùa bhedo 
bhavati, pakùapàtàdidoùaprasaïgàt | na càsya sarvànugràhakasya pakùapàtaþ || 13 ||

	ata eva naiùñhikyàdidãkùàbhedasyàpyupapattirityàha-

	ittha§ gaõanàhãna§ nimittamabhivãkùya ce÷vareõoktam |
	sadyuktimad vimuktau netarathà sàdhanànantyam || 14 ||

	ekaråpe malaparipàke tannivçttyupàyastatphala§ caikaråpameva syàditi bhàvaþ | eùa 
ca dãkùàbhedo malaparipàkàdibheda÷càsmàbhiþ mçgendravçttidãpikàyà§ vistareõoktaþ || 14 
||

	sàdhanànantyameva prapa¤cayitumàha-

	yasya yathà yàvadbhiþ sa ÷reyorodhakçnmalaþ pà÷aiþ |
	tasya tathà tàvadbhirnihitairvijahàti bandhatvam || 15 ||

	yasya vij¤ànakalàderàtmano yàvadbhiþ pà÷aiþ saha yathà malo rodha§ karoti | 
vij¤ànakalasya kevala evàj¤atvàkriyatvavyàghàtabhàktvàdibhiþ svakàryàtmakaiþ pà÷aiþ 
sa§rodhakçt | tadukta§ ÷rãmatsvàyambhuve- tatsadbhàvava÷o'j¤atvàditi pà÷aughaþ iti | 
pralayàkalasya tu karmabhi÷ca, sakalasyàpi tadanuguõaiþ 
sàdhàraõàsàdhàraõaråpaistadbhuvanàdibhi÷ca rodha§ karoti, tasya tàvadbhiràtmanà saha 
nihitaiþ sadbhirbandhatva§ vijahàti || 15 ||

	tata÷ca-

	ittha§råpàõi yataþ sanmukteþ sàdhanàni dç÷yante |
	÷àrve ÷àstre tàni ca netarathà yuktimanti jàyante || 16 ||

	ittha§råpàõi vyastasamastapà÷acchedakàrãõi sakalàdibhedena 
sàdhàraniràdhàrabhedàni naiùñhikyàdibhedabhinnàni ca dãkùàkhyàni sàdhanàni yataþ 
÷àstre ÷råyante, tata÷catànãtarathà malapariõativi÷eùàtmakakàraõabhedàbhàve yuktimanti ca 
na bhavanti | tataþ sàdhanabhedaþ, ÷rutyanyathànupapattyà mokùabhedaþ, 
tatkàraõamalaparipàkabheda÷càva÷yamabhyupagantavyaþ | malaparipàkacihnàni ca ÷àstreùu 
÷råyante- yeùà§ ÷arãriõà§ ÷aktiþ patatyavinivçttaye | teùà§ talliïgamautsukya§ muktau 
dveùo bhavasthitau || bhakti÷ca ÷ivabhakteùu ÷raddhà tacchàsake

vidhau | (mç0 vi0 5|4-5) ityàdi | tatastaccihnani÷caya eva gurubhirdãkùà kartavyà, nànyatheti || 
16 ||

	tatra pra÷naþ-

pariõàmayati mala§ kaþ karmàpekùyaiva citrakamaõubhyaþ |
bãjàd dadàti citrya§ niùkçùya ca yaþ sasàdhana§ bhogam || 17 ||

	malasyàcetanatvànna svataþ pàko yujyata ityarthaþ | atra uttaramàha- karmàpekùyaiveti 
| yaþ karmavaicitryànuguõa§ bhoga§ sukhaduþkhàtmaka§ tatsàdhanàni ÷arãràdãni bãjàd 
màyàtattvàda÷uddhànniùkçùyotpàdya dadàti, sa ÷iva eva malamapi rodha÷aktyà pàcayati | 
tatra ca a÷uddhàdhvanyanantadvàreõaivà'sya kartçtvam | yadukta§ ÷rãmatkiraõe- 
÷uddhe'dhvani ÷ivaþ kartà prokto'nanto'site prabhuþ (vi0 3|27) iti || 17 ||

	ki¤ca-

	ya÷ca svàpe bãja§ kurvannàste prasåtaye yogyam |
	vi÷va§ ca tatra nihita§ pralaye tenaiva vi÷ràntyai || 18 ||

	svàpe ÷ivo'pi citra÷akti§ màyà§ punaþ prasavayogyà§ karoti, 
tathàvidhà§÷càtmanaþ punarbhogayogyàn vidhatte || 18 ||

karma ca bhuktyai pu§sà§ jàgrati vi÷ve'pi ki¤cidã÷ànaþ |
samala§ sa mahàbaladaþ kàruõyàt sarvadaiva vinivçttyai || 19 ||

	karma ca pu§sà§ bhogayogya§ karoti pàcayatãtyarthaþ | tadukta§ ÷rãmanmçgendre-

	svàpe'pyàste bodhayan bodhayogyàn
		rodhyàn rundhan pàcayan karmikarma |
	màyà÷aktãrvyaktiyogyàþ prakurvan
		pa÷yan sarva§ yadyathà vastujàtam || iti,
     (vi0 4|15)

	bhogasàdhanamàkùipya kçtvà kàraõasa§÷rayam |
	tacca sàtmakamàkramya vi÷ramàyàvatiùñhate ||
	bhavinà§ bhavakhinnànà§ sarvabhåtahito yataþ | iti ca |
     (vi0 4|13-14)

	ittha§ pralaye'pi ÷ivasya vyàpàra§ pradar÷ya sthitikàle tadvyàpàramàha- jàgrati 
vi÷ve'pãti | mahànta§ bala§ sarvaj¤asarvakartçtàråpamàtmabhyo dadàtãti mahàbaladaþ sa

ã÷àno vi÷ve jàgratyapi sarvadà karuõàyuktatvànmalasahita§ ki¤cit karma pàkena bhogena 
vinivçttyai yogya§ karoti, malaparipàkàrtha§ yatki¤cit pakva§ karma sthitikàle bhojayatãtyarthaþ 
|| 19 ||

	ki¤ca-

tadvinivçtteþ pràgapi tatsàmarthyodbalanadànakçte |
pu§balarodha§ kurvan dçùñaþ sa ca pà÷a÷aktisàhàyyam || 20 ||

	malanivçtteþ pràgapi tasyàcetanasya svataþ pàkasyàsa§bhavàt 
tatsàmarthyopodbalanàrtha§ tirodhàna÷aktyà puruùabalarodha§ pà÷a÷aktisàhàyya§ ca kurvan 
parame÷varo dç÷yate | nanvàtmànugrahàya pravçttasyàtmatirodhànena 
pà÷ànugraho'nupapannaþ ? tanna, malasya pàkàdeva nivartayitu§ ÷akyatvàt | tatpàkàrtha§ 
màyãyabandhasambandhena bhogabhojanàtmaka§ tirodhàna§ duþkhàvaha§ kùàràdineva 
vaidyaþ karotãti tadapyanugrahàrthamevetyavirodhaþ | tadukta§ ÷rãmanmçgendre- yathà 
kùàràdinà vaidyastudannapi na rogiõam | koñàviùñàrthadàyitvàd duþkhahetuþ pratãyate || (vi0 
7|18) iti || 20 ||

	tata÷ca-

	dçùñvà ca tannivçttyai yogya§ yuïkte nçmuktaye karaõam |
	bãjasyeva svàpe pariõatiriùñà malasya citihàneþ || 21 ||

	nivçttiyogya§ pakva§ tanmala§ dçùñvà ÷ivaþ pa÷umokùàya dãkùàkhya§ 
sva÷aktiråpa§ karaõa§ yuïkte, prayojayatãtyarthaþ | yadyeva§ karmabhogasyaiva 
malapàkahetutayà'bhidhànàt pralaye malasya pàko na syàdata àha- bãjasyeveti | 
acetanatvànmalasya màyàvaccetana÷ivàdhiùñhànena tadànãmapi pàkaþ sa§bhavatyevetyuktam 
|| 21 ||

	atra parà÷aïkà-

	yadi ca vinivçttiyogya§ kurute ÷ambhurmala§ tataþ kimiti |
	sarvàtmasu no yugapat kuryàditi codayan vàcyaþ || 22 ||

	ittha§ vadanneva§ pratyanuyojya ityàha- iti codayanniti | kathamityàha-

	kimiti na sarva§ yugapat kurute bhogya§ svakarma tadaharvà |
	na samàdhiranekatvàt kàlàntarabhogyatàbalãyastvam || 23 ||

	tadaharveti | yadaivàgata§ tadaivetyarthaþ | nanu 
karmaõàma÷vamedhabrahmahatyàdãnà§ viruddhaphalatvànna ekasmin kàle bhogaþ sa§bhavatãti 
ce, tadetatsamàdhàna§ na yuktamityàha- na samàdhiriti || 23 ||

	katha§ na samàdhirityata àha-

	sarvavikàrotpattau ÷aktà ÷aktiþ sadaiva sannihità |
	ã÷e bãje ca yato bhavini vibhutva§ ca bhoktçbhàva÷ca || 24 ||
	tenànekànã÷aþ kçtvà vçndàni kàryakaraõàdeþ |
	bãjàd yugapat puruùa§ bhojayati sarvakarmàõi || 25 ||

	yasmàcchive sàdhàraõàsàdhàraõamàyàvikàrotpattau samarthà ÷aktirvartate, 
màyàyà§ ca samastakarmaphalavyàpakatva§ sa§sàriõi ca vyàpakatva§ bhoktçtva§ ca 
vidyate, tato màyàtattvàd yugapadevànekàni ÷arãràdãnyutpàdya ÷ivaþ puruùa§ sarvakarmàõi 
bhojayediti bhavatpakùe'pi prasajyate || 24-25 ||

	punarapi pårvapakùyà÷aïkate-

nanvanuminumaþ krama÷o dçùñvà karmàõi bhujyamànàni |
pàcayati tathaiva ÷ambhustànãti samànamubhayatra || 26 ||

	kramikasya bhogyasya dar÷anàt kramika eva karmapàkaþ ÷ivena pàcyayogyatànuråpa§ 
padmàderiva savitràdinà kriyata ityanumãyate | tato nàsmàka§ yugapat karmabhojanaprasaïgaþ 
| eva§ cedasmàbhirapi kramika evàtmanà§ sa§sàravairàgya÷ivabhaktyàdi÷aktipàtacihna§ 
dçùñvà ÷aktipàtaheturmalapàkastàdç÷o'numãyate | tato na sarveùà§ yugapanmalaparipàka iti 
vayamapi na paryanuyojyà eva | yaduktam- (laukikanyàyasàhasryà§ 139 sa§khyàko nyàya iti 
ma0 pà0 vçttau vidyàpàde (pç0 218-219, ñi0 22) draùñavyam |) yatra syàdubhayordoùaþ 
parihàro'pi và samaþ | naikaþ paryanuyoktavyastàdçgarthavini÷caye || ityabhipràyeõàha- 
samànamiti || 26 ||

	etadeva prapa¤cayati-

	matvà kàrya§ prokta§ vinivçttirgamyate malasyàtra |
	÷aknoti hi yogyatva§ tathaiva kartu§ mahe÷varo'pãti || 27 ||

	atra hi prokta§ kàrya§ dãkùànuùñhànàtmaka§ ÷aktipàtàvinàbhåta§ dçùñvà 
malasya vinivçttirj¤àyate, tataþ kramikakàryadar÷anàt kramikameva malaparipàka§ ÷ivaþ 
kuryànna yugapadityanumãyata ityarthaþ || 27 ||

	ittha§ kramikasyaiva malapàkàdeþ sthitikàle dar÷anàt sa§hàrasamaye'pi 
pàcyànuguõa eva malàdeþ pàko na yugapat sarveùà§ pàkotpattiriti tadviùayapra÷ne'pi 
bhavatà uttaramabhidheyam,

ato'smàn prati yugapanmalapàkaparyanuyogo bhavato na yukta ityabhipràyeõàha-

	svàpe caiva§ yoneryogyatve karmaõa÷ca pçùñena |
	bhavatottaramabhidheya§ sthitisamaye samànakàlãne || 28 ||

	yonermàyàyà yogyatva§ prasåtisàmarthyotpàdaþ, karmaõastu phaladànayogyatva§ 
pàka eva | ÷eùa§ sugamam || 28 ||

	kathamuttaramabhidheyamityata àha-

	srotastu ca sargàdau niyamavihãne yathà ca yadvastu |
	yàvati kàle bhavati taddhi tathà tàvadã÷ena || 29 ||
	kartu§ ÷akyamitãda§ tulya§ mokùe ca tannimitte ca |

	evamutpattiniyamavihãne ÷arãràdisarge tatsthitau sa§hàre và dç÷yamàne sati 
màyàsrotassu madhyàd yadyadvastu yàvati kàle yena prakàreõa samutpadyate, tadvastu tàvati 
kàle tàdçgeve÷vareõa kartu§ ÷akyate, nànyatheti bhavatà 
màyàkàryotpattiyaugapadyapra÷nasya uttaramabhidheyam | eva§ karmapàkàdàvapãtyuktam | eùa 
ca parihàro mokùadànayaugapadyapra÷ne taddhetormalapàkasya yaugapadyapra÷ne và samàna 
ityàha- ida§ tulyamiti || 29 ||

	asya ca malasya vastvàtmaka§ råpamekatvàdi ca vistareõa ÷àstreùåktamityàha-

	alamuddiùñama÷uddheþ sadråpa§ nirava÷eùeõa || 30 ||

	÷àstreùvekatvàdya§ ÷aktyànantya§ vinà nivartya§ tat |
	÷aktyànantyapramukha§ sadyukteþ ÷àsanotthàyàþ || 31 ||

	yacchråyate- tadeka§ sarvabhåtànàmanàdi nibióa§ mahat | 
pratyàtmasthasvakàlàntàpàyi÷aktisamåhavat || (mç0 vi0 7|8) ityàdi, tacca tasya svaråpa§ 
proktavat ÷aktyànantya§ vinà puruùebhyo na nivartayitu§ ÷akyam, ekamokùe 
sarvamokùaprasaïgàt, ekasyàpi và mokùàbhàvaprasaïgàccetyàha- ÷aktyànantyamiti | 
etaccànanta÷aktitvàdisvaråpa§ malasya ÷àstrasiddhatayà yuktyà ca sàdhyata ityàha- 
÷aktyànantyapramukhamiti | uddiùñamiti pårveõaiva sambandhaþ | àdi÷abdena anàditvàdi 
gçhyate | yacchråyate- tadanàdisthamarvàg và taddhetustadato'nyathà | ruõaddhi muktàneva§ 
cenmokùe yatnastato mçùà || (mç0 vi0 7|9) ityàdi | eùa ca 
malavicàro'smàbhirmçgendravçttidãpikàyà§ vistareõa dar÷ita iti tata evàvadheyaþ | 
granthavistarabhayàttu nàtra likhyate || 30-31 ||

	atha prakaraõopasa§hàraþ-

uktaþ samàsato'ya§ tattvatrayanirõaya÷ca vçttikçtà |
svàyambhuvasya jaóatàmapanetumanàdikà§ pu§bhyaþ || 32 ||

	anàdimalàvçtaj¤ànakriyatvànnaiyàyikàdiparijalpità§ jaóatàmàtmabhyo'panetu§ 
teùàmavikàritvàt tadàvàrako malaþ, tadbhàvabhàvinã màyà, tannivçttikartà ÷iva÷càtra 
sa§kùepeõa pratipàdyata iti || 32 ||

	÷rãmadghora÷ivàhvayena guruõà ÷rãjanyayà vyàkhyayà
	loke'pi prathitena kuõóinakula§ coleùvalaïkurvatà |
	÷rãsarvàtma÷ivàïghripadmarajasàmàràdhakenàmalà
	÷rãtattvatrayanirõayasya vivçtirle÷àdiya§ nirmità ||

	ityaghora÷ivàcàryaviracità tattvatrayanirõayavçttiþ samàptà ||