################################################################################################## ################################################################################################## ## MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE ## www.muktabodha.org ## ## naadakaarikaa ## ## From the A.s.taprakara.nam edited by k.r.s.na "saastrii ## ## First published in Devasaalapuri, 1928 ## ## Data entered by the staff of Muktabodha ## under the supervision of Dr. Mark S.G. Dyczkowski ## ## ## Velthius transliteration ## Revision 0 December 12, 2007 ## ## Copyright (c) Muktabodha Indological Research Institute ## THIS TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY ################################################################################################## ################################################################################################## naadakaarikaa bha.t.ta-raamaka.n.tha-pra.niitaa aghora"sivaacaaryak.rtavyaakhyaasahitaa buddhyasmitaamanobhyo vidyaato raagata.h kalaayaa"sca | maayaapu.m"saktibhyo naado.anyo d.r"syate dhvanibhyo.api || 1 || naadaatiita.m "siva.m natvaa naadaj~naanaprasiddhaye | "sriiraamaka.n.tharacitaa.m vyaakhyaasye naadakaarikaam || asmitaa aha"nkaara.h | tata"sca buddhyaadiinaa.m maayaantaanaa.m tattvaanaa.m svakaaryaireva siddhe.h kaaryaantarahetutve ca pramaa.naabhaavaat puru.sasya tacchakte"scaavikaaritvena vaaksamavaayaayogaad dhvaniinaa.m ca sthuulaanaamutpattyapavargayogitvena kaara.naantaraapek.sitvaad api"sabdena tadudbhuutaanaa.m var.naanaa.m ca kramabhaavitvenaabhidhaayakatvaanupapattestatkaara.natvena naado d.r"syate, pramaa.nena ni"sciiyata ityartha.h || 1 || tathaa hi- "srotragraahyaa var.naa uccaritadhva.msina.h kramasthitaya.h | aparasparopakaaraadavi"si.s.taa naarthavaacakaa yuktaa.h || 2 || nanu padaanyeva taavatprak.rtipratyayavibhaagenaarthapratiitikaara.naani bhavantu, vaakyame(va) vaa vi"si.s.takriyaakaaraakaanvaya.m (rakaanvita.m) taddhetutvenaastu, ata aaha- na ca var.navyatirikta.m padamanyacchruuyate.atha vaakya.m vaa | padavaakyaikade"sabhuutaanaa.m var.naanaa.m k.sa.navidhva.msitvena parasparopakaarakatvaabhaavasyoktatvaat, tadvyatiriktayo"sca padavaakyayorbhedenaadar"sanaanna tayorapyabhidhaayakatvamiti pratyak.saniraak.rtatvenaanumaanenaapi na tayo.h sadbhaava ityaaha – yaccaak.samiti ni.siddha.m tatsaditi ni.sidhyate.anyato j~naatum | etadevaa"sa"nkaapuurvaka.m prapa~ncayati- gauriti naamaadipada.m "srotragraahya.m sadasti cennaivam | na gakaaraukaaravisarjaniiyabaahya.m yato.anyadatraasti || 4 || naamaadiityaadigraha.naad raktetyaadivi"se.sa.napadam, gacchatiityaadikriyaapada.m ca g.rhyate || 4 || tata"sca- te.saa.m yugapadabhaavaat paropalambhe na puurvayorbhaava.h | praaptaadvisarjaniiyaat khurakambalalak.sa.naa na cidvyakti.h || 5 || cidvyaktirarthasa.mvidudaya.h | kevalaad visarjaniiyaat saasnaadipratipattau a"sva.h, puru.sa.h ityaadaavapi syaaditi bhaava.h || 5 || nanvastu kevalaad visarjaniiyaannaarthabuddhi.h, puurvavar.najanitasa.mskaarayuktaattu bhavedeva, yato var.naanaa.m k.sa.navidhva.mse.api na tatsa.mskaaranaa"sa.h, kaalaantare sm.rtidar"sanaadityaa"sa"nkate- atha ced visarjaniiyaat puurvaak.sarajaatasa.msk.rtisahaayaat | i.s.taiva vaacyabuddhiravi"si.s.taad yaa na sa.mbhavati || 6 || pariharati- naitat sa.mskaaraa api yairbuddhau puurvamaahitaaste.su | vij~naanahetava.h syurna tato.arthe dhii.h prakalpyate yena || 7 || sa.mskaaraa hi yaireva puurvaanubhuutairarthairbuddhaavaaropitaa.h, te.sveva gha.taadi.su sm.rtihetavo d.r.s.taa.h, naananubhuute.su gha.taadi.su | tato.atraapi yairvar.naiste buddhaavaahitaaste.sveva j~naanahetavo yuktaa.h, naartha iti padasya vaakyasya vaa naarthapratipaadakatva.m sa.mbhavati | yadaahu.h – sa.mskaaraa.h khalu yadvasturuupaprakhyaaprabhaavitaa.h | vij~naanahetavastatra tato.arthe dhiirna kalpyate || iti | smaryamaa.naanubhuuyamaanavar.nasamuuhaatmaka.m padamabhidhaayakamiti cet, tanna, smaryamaa.naanaa.m pradiipaanaamarthaprakaa"sakatvaadar"sanaat | nanuuktavadvar.naanaamarthapratipaadakatvaasa.mbhavaat tadanyathaanupapattyaa tadabhivya"ngyo.anya evaavinirbhakto maayuuraa.n.darasavadanekavar.naavabhaasaka.hkrama eva padaatmaa padavyatirikta"sca vaakyasvabhaava.h samastasya jagato yugapatkrame.na vaa.arthapratiitihetutvaad vyaapako nitya"sca spho.to.abhyupagantavya.h, yata.h sa eva vyavahart.R.naamartha.m sphu.tayatiiti vaiyaakara.naa.h | tadetannopapadyate, tathaahi – tatra yattaavadukta.m var.navyatirikta.h spho.ta iti, tadayuktam, na var.navyatireke.na tasya spho.tasya tadgraahakayormadhye sthitirupapadyate | yata.h sa hi var.nebhyo bhinno vaa syaadabhinno vaa ? na taavadbhinna.h, var.navyatireke.na tasyopalabdhilak.sa.napraaptasyaanupalabdhe.h, "sa"savi.saa.naaderiva | na caanumaanaat sthitirupapadyate, tasya pratyak.saniraak.rtatvaat | na copalabdhipraaptatva.m tasyaasiddhamiti vaktavyam, j~naapakatvaat | kaarako hiindriyaadi.h "saktyaivaaj~naato.api kaarya.m jaanaati karoti, sa.mskaaravadbiijaadivacca | j~naapakasyaak.sinikocaaderiva j~naapakatvasyaasa.mbhavaannaanumaanaadanavasthaa | naaj~naapaka"sca spho.to.abhyupagantavya.h, ak.sinikocaadivadagrata.h sa.mbandhasyaaj~naapakatvaaditi kathamasaavindriyaadivadanupalabhyo vikalpayitu.m "sakyate | yadaa.abhinna.h, tadaa var.na eva spho.ta.h, na tu tebhyo bhedenaavasthita iti hasta.h kara itivat spho.to var.na iti samaa "sruti.h, ekaarthaabhidhaanaat | tato na tadbhedaadatraarthabheda.h | tena caarthabuddhirupapadyate | yadapyukta.m var.navya"ngya iti, tadapyayuktam, spho.to hi bahubhirvar.nairabhivyakto.arthapratiitihetu.h, syaat, ekaikena vaa ? yadi bahubhirabhivya"ngya.h, tadaa te.saamuccaritadhva.msitvena visarjaniiyakaale gakaaraukaaraabhaavaanna visarjaniiyamaatraat tadabhivyaktiriti puurvokto do.sa.h | atha puurvasa.mskaarasahito.antyo var.nastadvya~njaka i.syate, tatraapi sa eva do.sa iti kena hetunaa.atyantaaprasiddha.h spho.ta.h kalpyate | atha dvitiiya.h, gakaaraadinaa gogavayagaganaadispho.taanaa.m bahuunaamabhivyaktito vi"se.saabhaavaadanekaarthapratipattiprasa"nga.h | ki~nca, vibhutve caasyaikapuru.soccaaritairvar.nairabhivyaktimattve sati vi"se.saabhaavaad de"saantare.api pramaat.r.naamarthapratipatti.h syaat, tathaa kaalaantare.api nityatvenaadheyaavi"se.satvaat | na ca tathaapyucyate | tato na vibhuurnityo vaa ka"scidarthapratipaadako yukta.h, nitaraameva spho.ta iti || 7 || prakaaraantare.na paraabhipraayamaaha- tadbuddhyadhirohapada.m kramav.rttasya krame.na vij~naanam | vaacakami.s.tamadu.s.ta.m hetu"scet sthuula"sabdajaatasya || 8 || vyakta.m hi taavat khurakambalaadilak.sa.namartha.m buddhyaa.adhyavasya tadanugu.na.m gaurityaadipada.m cintayaivaanusandhaaya tata.h sthuula"sabda.m prayu"nkte | tata"sca buddhyadirohitapadabuddhyaadhiruu.dhagavaadipadasahak.rta.m vivak.sitatattadgogavayaadyarthakrame.na tattadarthaakaaramutpadyamaana.m tattatsthuula"sabdoccaara.nakaara.na.m tattadbuddhiv.rttyaatmakameva vij~naana.m krame.na vaasya gavaaderarthasyaadu.s.tamabhidhaayakami.syataamiti || 8 || etadapi niraakaroti- astvittha.m vaacakataa vaacyebhyo naiva bhidyate yena | tadvastu nirava"se.samavi"se.se.naiva buddhyupaarohi || 9 || ittha.m paraamar"saj~naanasyaantarasya vaacakataa.astu | eva.m sati vaacyavaacakayorabheda.h | ubhayorapi saasnaadiruupatvenaikakaara.natvaat tatsaasnaadiruupa.m vastu nirava"se.sa.m baahyaakaaravi"se.se.na buddhyupaaruu.dha.m yata.h || 9 || atra bhedamaa"sa"nkate- vaacakataiva vi"se.so vaacyaaccet tadvimar"saruupatvaat | asya vim.r"syaa vaacyaa bhedaabhedairida.m ca sat kintu || 10 || ayamevaasya buddhyaakaarasya vaacakasya vaacyaadvaahyaakaaraad-vi"se.so yadvaahyaakaaraparaamar"saruupatvaadvaacakatvam | tata"sca vaacakai.h paraamar"saj~naanabhedairgavaadilak.sa.naa baahyaakaarabhedaa vim.r"syamaanaa vaacyaa bhavantiiti vi"se.sa.h | atrocyate- ida.m ca sat kintviti || 10 || ruuparasagandha"sabdaadyarthaa yenaavam.r"syataa.m niitaa.h | so.anta.hsa.mjalpaatmaa naada.h siddho na vi.sayabhaavena || 11 || satyamastyeveda.m vaacyaad bhinnamaantara.m vimar"saatmaka.m vij~naanam | tattu naakaara.namutpadyate, kaadaacitkatvaat | etadukta.m bhavati- viddhirhi taavadvaahye cak.suraadinaa vi.sayiik.rta evaarthe.adyavasaayinii d.r.s.taa, naavi.sayiik.rte, atiprasa"ngaat | tata"scaantare buddhi.h kenaapi vi.sayiik.rta evaarthe paraamar"sa.m karoti, anyathaa sarvadaa sarvaarthaparaamar"saprasa"ngaat | tasmaad ruuparasaadayo.arthaa yena vakt.rbuddhe.h paraam.r"syataa.m niitaa.h, sa evaatra naada.h | anta.h sa.mjalpaatmeti | aantara.h sa.mjalpo bindvaakaaraa.a.atmaa kaaryatvena vidyate yasya sa taad.rgvidha.h | tasyaapi paraamar"saj~naanasya kaara.na.m vaacakatvena siddho na tu vi.sayaakaaratayaa pari.nata.h sthuula"sabda iti | katha.m punarvakt.rgato naada.h pratipatturvaacyabuddhi.m janayatiiti cet, taduccaritasthuula"sabdaaabhivyakta.h pratipatt.rgato naadastasyaa.api vaacyabuddhi.m janayatiiti vak.syati kaarikopasa.mhaare || 11 || vi.sayiikurvan sarvaan "sabdaarthaane.sa vaacako naanya.h | d.r.s.ta.m sadapyasat tad yasmaadetena sadaa paraam.r.s.tam || 12 || taduktam – na so.asti pratyayo loke ya.h "sabdaanugamaad.rte | anuviddhamiha j~naana.m sarva.m "sabdena jaayate || (vaa0 pa0 1|115) iti | katha.m puna.h "sriimatparaakhye – puurvavar.najasa.mskaarayukto.antyo.ar.no.abhidhaayaka.h ityuktam, naadaabhivya~njakatvenopacaaraadityado.sa.h || 12 || ittha.m naadasya vaacakatva.m prasaadhya puurvapratij~naata.m buddhyaadiinaa.m tatkaara.natvamaaha- buddhyaakaaro naasmaanna mano.aha"nkaarayo.h k.rtiryena | tatkaarya"sariirendriyavik.rte.h p.rthagevamavyaktam || 13 || yadetadvaacakatva.m tadasmaadevoktaat kaara.naanna buddhyaakaara ityuktam | na ca mano.aha"nkaarayo.h p.rthagbhuutam | evamavyaktamapi na vaacakatvene.s.tamiti "se.sa.h, tasya gu.nakaara.natvenaiva siddhe.h, kaaryaantarahetutve ca pramaa.naabhaavaaditi || 13 || aya.m ca- avyaktatvaannaada.h suuk.sma.h "sabdastu vaacakatvena | vaakyapade pravibhinna.h padaarthabuddherasa"nkaro yasmaat || 14 || yasmaat pratipatt.r.su padaarthabuddherasa"nkaro d.r"syate, tasmaat pratipuru.sa.m te.su vaakye.su pade.su ca vaacakatvena bhinnaruupo.aya.m naado.avyaktatvena suuk.sma"sabdavaacyo vaacakatvena sthuula"sabdavaacya iti || 14 || ittha.m naadasvaruupamuktvaa tatkaara.nabhuutaa.m mahaamaayaa.m pratipaadayitumaaha- sa.mvedyate na tadvaccaagopaalaa"nganaadipa"suv.rndai.h | baalairbhinnaa naadaa utpattyapavargayoginastena || 15 || iha hi ekapuru.savimar"sakaale sarve.saa.m tadudayaadar"sanaat parasparabhinnasvabhaavai.h pa"svaatmabhirhetubhuutai.h pratyavasthaabhinnaa eva naadaa.h sa.mvedyante, padaarthabuddhyanyathaanupapattyaa "saastrata"scopalabhyante | yaduktam- aagopaalaa"nganaa baalaa mlecchaa.h praak.rtabhaa.si.na.h | antarjalagataa.h sattvaaste.api nitya.m, bruvanti te || iti | kimata.h ? ityata aaha- utpattyapavargeti | tena kaara.nena utpattivinaa"sadharmitva.m kaaryatvame.saa.m siddhamityartha.h || 15 || tata"scai.saa.m kaaryatvenopaadaanakaara.na.m vaacyam | tatsiddho naada.h para.h suma"ngalaa maalinii mahaamaayaa || 16 || samanaa.anaahatabinduragho.saa vaag brahmaku.n.daliniitattvam | vidyaakhya.m tattvamityukta.m taistaistadaagame.svittham || 17 || paraabhipraayamanuudya duu.sayati- seyamavasthaa kai"scit padavidbhirvar.nyate kriyaa"sakte.h | iha punaranyaivoktaa puru.saasamavaayinii vaag yasmaat || 18 || yasmaat pratipuru.sasya vaaksamavaayaabhaavaannaadaadikrame.na "sabdotpaadakatva.m na yuktam, pari.naamitvaprasa"ngaat; tasmaannaiveyamatroktaa || 18 || etadeva prapa~ncayati- avikaaryatraatmoktastacchakti"scaapyato na yogyau tau | bahudhaa sthaatu.m yadvaa caitanyavinaak.rtau vikaaritvaat || 19 || tatpu.m"sakterbhinno naadopaadaanakaara.natvena | tasmaat pratipuru.saattacchakte"sca bhinnaaku.n.dalinii naadakaara.na.m siddheti || 19 || yadyeva.m maayaiva pari.naaminii naadopaadaanakaara.nami.syataam, ata aaha- acidapi "suddhatvaanmaayaato.apyanyaa taduurdhvagaa kathitaa || 20 || yaduktam – maayopari mahaamaayaa (rau0 sa.m0 4|28) iti || 20 || aagamapramaa.nasiddhaa ceya.m "suddhaadhvopaadaanabhuutaa mahaamaayetyaaha- "suddha.m vidyaatattva.m vidye"saanaa.m ca bhogada.m bhuvanam | adhvanyukta.m caanyai.h sadaagamai.h "sreyase ca taddhetu.h || 21 || vaagbrahma.ni ni.s.naata"scidbrahmaapnoti yena kathayanti | yadaahu.h- "sabdabrahma.ni ni.s.naata.h para.m brahmaadhigacchati (mai0 u0 6|22 ) iti || 21 || ki~nca- siddhirmukti"sca paraa naadaj~naanakriyaa ca saphaleti || 22 || kathayantiiti puurvakriyaanu.sa"nga.h || 22 || yadyeva.m naadaj~naanaadeva paramuktisiddhe.h katha.m diik.saiva mociniiti "sriimatsvaaya.mbhuvaadaavuktam | j~naanasyaapi diik.saa"ngatvenaiva mok.sasaadhanatvaanna kevalasyeti vak.syaama.h | api ca, sthuulasya paa"saruupasya maayiiyasya "sabdasya "sivaadi"suddhavastupratipaadakatvaasa.mbhavaat "suddhasya mantratantraatmana.h "sabdasya kaara.natvenaa.apye.saa siddhetyaaha- mantraadikaara.natvaad tata"scaa"ngaarasthaaniiye.sve.su "sabde.svabhivyaktaa agnisthaaniiyaa.h suuk.smaa mantra"sabdaa.h kaaryakaraa bhavantiityukta.m "sriimanmata"ngaadau | tata"scaaya.m tatkaaryabhuuta.h praagukto naada.h – vidyaaraagaadika~ncukaad bhinnam | tatkaaryamabhi.sva"ngaad d.rkkriyayormiilanaacca bhinna.m yat || 23 || raagavidyaakalaanaa.m svakaaryaireva siddhe.h kaaryaantarahetutve pramaa.naabhaavaat, aneka tattvaparikalpanaabhaavaprasa"ngaacca || 23 || sa mahaamaayaajanyo naada.h paramaarthavaacako yukta.h | yena sthuula.m "sabda.m mantra.m tantraatmaka.m pravartate vaapi || 24 || sthuulasya tu tadabhivya~njakatvaad vaacakatvamityuktam || 24 || etadevopasa.mharannaaha- saa pratipuru.sa.m bhinnaa vaak"saktirvaacikaa sthiteti tata.h | vaacakajaata.m nirmaayaantaratastad vyanakti baahye.api || 25 || sthuulai.h "sabdairvyaktaa.h suuk.smaa naadaatmakaastato dhvanaya.h | vaacyavibhinnaa.m buddhi.m kurvanto vardhayanti janayaatraam || 26 || anenaiva ca krame.na mantraa.h "sabdaa api "sivaaderarthasyaabhidhaayakaa bhavantiityuktam || 25 –26 || iti naadasiddhimenaamakarot "sriibha.t.taraamaka.n.tho.atra | naaraaya.naka.n.thasuta.h kaa"smiire v.rttapa~ncavi.m"satyaa || 27 || "sriimadghora"sivaacaaryajanyayaa.aparasa.mj~nayaa | vyaakhyaataa naadasiddhi"sca praarthitena guruttamai.h ||