#***********************************************************************
#
# svacchandatantram with the commentary of Kshemaraja
# prepared by Dr. Sudhakar Malaviya 
#
#
#
## Copyright (c) Muktabodha Indological Research Institute               
## THIS TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY. 
## 
##Encoded in CSX+  transliteration                          
##************************************************************************


÷rãþ

svacchandatantram
÷rãmanmahàmàhe÷varàcàryakùemaràjakçtodyotàkhyavivaraõopetam



prathamaþ pañalaþ

" svacchandodyotaþ "


vi÷vaikaråpavi÷vàtmavi÷vasargàdikàraõam | 

paraprakà÷avapuùa§ stumaþ svacchandabhairavam || 

prasaracchaktikallolajagallaharikelaye | 

sarvasampannidhànàya bhairavàmbhodhaye namaþ || 

ekaiva bodhajaladheþ ÷akti÷uktirjayatyasau | 

yadantanãkhila§ bhàti muktàmayamida§ jagat || 

smçtimàtravinirdhåtaniþ÷eùàj¤ànakilviùàþ | 

gurusåktavarasphàrà vijayante jagattraye || 

tatsevàvimalavyaktamahàmàhe÷adar÷anaþ | 

kùemaràjo vivçõute ÷rãsvacchandanaya§ manàk || 

abhinavabodhàdityadyutivikasitahatsarojànme | 

rasayata sarasàþ parimalamasàrasa§sàravàsanà÷àntyai || 

ihànujighçkùàrasasarasahçdayaparasa§vitsammukhãkçto 
granthamavatàrayitu§ ka÷cid devã÷iùya àha ---- 


kailàsa÷ikharàsãna§ bhairava§ vigatàmayam | 

caõóanandimahàkàlagaõe÷avçùabhçïgibhiþ || 1-1 || 

kumàrendrayamàdityabrahmaviùõupuraþsaraiþ | 

ståyamàna§ mahe÷àna§ gaõamàtçniùevitam || 1-2 || 

sçùñisa§hàrakarttàra§ vilayasthitikàrakam | 

anugrahakara§ deva§ praõatàtãvinà÷anam || 1-3 || 

mudita§ bhairava§ dçùñvà devã vacanamabravãt | 


iha parame÷varasya cidànandaghanasya brahmadar÷anoktatattvàti÷àyinaþ 
svacchandabhairavasphurattàtmà paramàrthaþ, iti bhagavataþ ÷àstrasya 
càsya tadevàbhidhànam | tasya 
svàtmaikaråpapa¤cakçtyakàritvamityà÷ayena 
÷çùñrayàdipa¤cakçtyakara§ deva§ mudita§ bhairava§ dçùñvà devã 
vacanamabravãt" ityuktam | tatra devaþ 
÷ivàdikùityantà÷eùasçùñyàdikrãóàparaþ, tàvada÷eùotkarùatayà 
vijigãùuþ, tadabhinnatvàt vi÷vasya jagadvyavahàraråpatayàpi 
dyotamànaþ, ÷ivamantramahe÷varàdibhiþ ståyamànaþ, sarveùàmagatãnৠ
gatiþ pràpyo'bhinnabodhasàra÷ca, yathokta§ "divu krãóàdau" iti | 

bhairavo vi÷vabharaõaravaõavamanaråpaþ, bhãråõàmabhayamiti vyutpattyà 
sa§sàriõàmabhayadaþ, bhaya§ bhãþ sa§sàratràsaþ, tayà janito ravaþ 
àkrandaþ bhãravaþ tato jàtaþ tadàkrandavatৠsphurita; asyaiva 
bhãravasya sa§sàrabhayavimar÷anasyàya§ ÷aktipàtava÷enotthàpakaþ, 
bhàni nakùatràõi ãrayati iti bheraþ kàla; ta§ vàyantãti bheravàþ 
kàlagràsasamàdhirasikàþ yoginaþ teùàmayamiti àntaraþ svabhàvaþ, 
bhiye pa÷ujanatràsàya ravaþ ÷abdarà÷isamutthàkàràdikalàvimar÷o 
yàsৠkhecarã-gocarã-dikcarã-bhåcarãcakraråpàõৠsa§viddevãnৠ
tàþ bhãravàþ, tàsàmaya§ svàmã bhairavaþ tathà bhairavo bhãùaõaþ 
sa§sàravighañanaparaþ, evamàgameùu niruktatvàt,÷rãbçhaspatipàdaiþ 
÷ivatanàvanvarthavyàkhyàtasvaråpatvàcca | 

ata evàya§ mudito nityànandaghanasvàtantrya÷aktiyukto yaþ ta§ 
bhairavàbhidhànameva, na tu brahmaviùõvã÷asadà÷iva÷ivaråpam 
teùàmekàda÷apañalaniråpitanãtyà 
etatsvabhàvàbhàvàdetadullàsyavilàyyatvàdvà | 

ata eva mahàntamã÷àna§ sarveùàmeùৠsvàminam | ata eva ke mårdhanye 
brahmabile elà sphurantã ÷aktiþ tasyàmàsaþ àsanamuparisthitiryasya, 
vyàpinãsamanàtmanaþ ÷ikharasya sarvàdhvoparivatãnaþ padasya, tat 
kailàsa÷ikharam, tatràsãna§ taduttãrõa§ prakà÷aikaghana§ 
tada÷eùavyàptyà ca vi÷varåpam | tato vigatàmayam à samantàt mimãte 
ityàmayaþ,

÷aktiråpà smçtà màyà yadadhaþ ÷aktikuõóalã | (10-1263)

iti vakùyamàõàkhyàtiråpà mahàmàyà, tadvirahitam, vigata÷càmayo
yato bhajamànànàm | bhagavataþ ÷aktiprapa¤cavyàptiråpaiþ 
tadanugçhãtaireva caõóàdibhiþ kumàràntaiþ, 
tatprapa¤casàravyàptiråpasya bhagavata
umàpateþ vyàkhyàtabhairavasphàrasamàve÷àt bhairavaråpasya tannàmna÷ca
bhuvanàdhvavakùyamàõakailàsàkhyahimavacchçïgàsãnasya 
antaraïgaparivàraråpairindràdibhiþ
lokapàlaiþ, yamopalakùitaiþ sarvaiþ sa§hartçbhã rudràdibhiþ,
àdityopalakùitaiþ sarvaistejomayaiþ, brahmaviùõupalakùitaiþ 
sçùñisa§hàrasthitikàribhiþ sarvaiþ anantabhaññàrakàdibhiþ, 
tatpuraþsarairanyairapi ca nirapekùa÷aktipàtapàtrãkçtaiþ
ståyamàna§ kalpitapramàtçtànimajjanàt sarvotkçùñatvena 
paràmç÷yamànam, gaõena kapàlã÷àdibhairavàùñakena 
vakùyamàõaparivàraråpeõa, màtçbhiþ bàhmyàdidevãbhiþ, gaõànৠ
màtrà prapa¤cavyàptyà umàdevyà 
uktàntaraïgaparivàramadhyapradhànabhåtayà niùevyamàna§ 
tacchaktipàtàdeva akhyàtipra÷amanatayà samàvi÷yamànam, 
sçùñisa§hàrau tàcchãlyena kurvàõam, sçùñisa§hàraprapa¤càtmàna§ 
ca vi÷iùñapratyavàyaphala§ vilaya§ sthiti§ ca vidadhatam, anugraha§ ca 
tàcchãlyatàcchabdyàdisvabhàvatayà kurvanta§ sadà pa¤cakçtyakàriõam, 
praõatànৠsàdhakàdãnৠyathàbhilaùitasa§pàdanena
àtãvinà÷anam | 

eva§ bhåta§ deva§ bhairava§ mudita§ yathoktadevaråpaiva
devã svàtantrya÷aktiþ, dçùñvà sàkùàtkçtya, vacanamabravãt 
pårõàhantàtmanà paràmç÷at | 

tatparàmar÷a eva hi akàrahakàrapratyàhàràtmà
garbhãkçtà÷eùavi÷vasamagra÷àstraprasaraprathamàïkuraråpo bhagavàn
÷abdarà÷iþ | yad vakùyati ---- 

adçùñavigrahàcchàntàcchivàtparamakàraõàt | 

dhvaniråpa§ viniùkrànta§ ÷àstra§ paramadurlabham || (8-27)

ityàdi | cidàtmaiva ca bhagavàn bhairavaþ 
sadà÷ivàdimåtãgrahaõapårva§
svàdhàraprapa¤cavyàptipradhànabhåtamumàpatiråpa§ svasattànuprave÷àt
bhairavàtmakameva muditamàsthàya tathàbhåtàmeva ca 
umàbhaññàrikàmåt㧠guru÷iùyabhåmikàgrahaõena, ÷àstra§ 
vacanaprativacanaråpa§ lokànugrahàrtha§ prathayati | yad vakùyati ---- 

guru÷iùyapade sthitvà svaya§ devaþ sadà÷ivaþ | 

pårvottarapadairvàkyaistantramàdhàrabhedataþ || (8-31)

iti | evamàntarabàhyakramàbhyৠ÷àstràrthasåtraõàt såtrabhåta§
sàrdha÷lokatrayàtmaka§ tantràvatàrakavàkyametadvoddhavyam | atra
ca ekavàkyametat boddhavyam | devabhairavapadàbhyৠyathàvyàkhyàta§
garbhãkçtamartha§ sphuñãkartu§ 
kailàsetyàdivi÷eùaõàntaràõyupàttàni | tathàhi ---- divaþ
krãóàvyavahàralakùaõàrthau ÷çùñãtyàdinà, anugrahakaram" ityantena 
prakañãkçtau | tatràdyaiþ pa¤cabhiþ pañalaiþ mudràpañalena ca 
etadaïgabhåtena caturda÷enànugrahaþ pratipàditaþ, ekàda÷ena 
sçùñyàdisvaråpamuktam, vijigãùàtmàrthaþ kailàseti 
padenàntaràrthapareõa mahe÷ànapadena càbhivyakto da÷amapañalena 
nirõãtaþ, dyotanàrtho'nàmayamuditapadàbhyৠprakà÷itaþ, sa madhye 
madhye ---- 

"tatrastho vya¤jayettejaþ para§ paramakàraõam" (4-397)
ityàdau granthe prathitaþ, stutyarthaþ "caõóetyàdinà, niùevitam"
ityantena sphuñãkçtaþ,

÷uràsuràõৠsiddhyartha§ yajanopàyahetunà | 

 devadevena nidãùña......................... ||"

ityàdyudde÷eùu nirvàhitaþ, agatãnৠgatirityeva§råpo yo'rthaþ
so'pi "praõatàtãvinà÷anam" ityantena vyaktaþ 
ùaùñhasaptamàùñamanavamadvàda÷atrayoda÷apa¤cada÷apañalainãõãtaþ,
eva§ bhairavapadàrtho'pi yojitavyaþ | tatra hi yathà ravaõàrthaþ
"abravãt" ityantena vya¤jitastantràvatàrapañalena prada÷ãtaþ,
tathànye'pyarthàþ yathàyoga§ devapadatulyàrthatayà yojyàþ | api
ca kailàseti padena dvitãyàrthena sthànapårvaka§ devabhairavàdipadaiþ
sçùñãtyàdinà ca avasthàpårvaka§ ståyamànam ityantena ca 
stutipårvakamasya ÷àstrasyàvataraõam, ityanenaiva avatàrakavàkyena 
prakà÷itam, muditamityanena pra÷nayogyàvasaraj¤atva§ ÷iùyasya 
prakà÷itam | bhairavapadena ca dakùiõasrotaþ samudbhåtatvam asya 
÷àstrasya såcitam, srotobheda§ ca navamapañale dar÷ayiùyàmaþ || 3 || 

kimabravãt ? ityàkàïkùàyàmàha ---- 


÷rãdevyuvàca ---- 


yattvayà kathita§ mahya§ svacchanda§ parame÷vara || 1-4 || 

÷atakoñipravistãrõa§ bhedànantyavisapãtam | 

catuùpãñha§ mahàtantra§ catuùñayaphalodayam || 1-5 || 

na ÷aknuvanti manujà alpavãryaparàkramàþ | 

alpàyuùo'lpavittà÷ca alpasattvà÷ca ÷a§kara || 1-6 || 

tadartha§ sa§graha§ tasya svalpa÷àstràrthavistaram | 

bhuktimuktipradàtàra§ kathayasva prasàdataþ || 1-7 || 


he ÷a§kara ! anugrahaikaparatayà ÷reyaskara ! sva àtmaråpa parame÷vara,
yat tvayà mahya§ sva evacchanda icchà yasya 
tàdçganargalabhairavaråpàbhidhàyitvàt
svacchanda§, tantràvatàrapañalaniråpayiùyamàõadç÷à 
koñi÷atàdivistãrõa§ koñaràkùavyàdhibhakùàghore÷varasvacchandàdinà 
bhedànantyena prasàritam, caturõৠvidyàmantramaõóalamudràõàm, 
pãñham à÷raya§ sa§bhavamàtreõa | 

mudrà maõóalapãñha§ tu mantrapãñha§ tathaiva ca | 

vidyàpãñha§ tathaiveha catuùpãñhà tu sa§hità || iti

tathà ---- 

svacchandabhairava÷caõóaþ krodha unmattabhairavaþ | 

granthàntaràõi catvàri mantrapãñha§ varànane || iti

÷rãsarvavãre'bhihitatvàt | tatra vidyà svacchanda÷ivaråpà sphurattà
paramàrthamàtçkà, mantràþ catuùkalàdyàþ, maõóala§ navanàbhàdi,
mudràþ kapàlàdyanukàràþ | 

samayi-putraka-sàdhaka-àcàryaråpasya catuùñayasya 
vakùyamàõabhedabhinnasya yatphala§ bhogamokùavitaraõàdiråpa§ tasyodayo 
yasmàt tàdç÷a§ kathita§ tat | 

maraõajanmadharmakà manuùyàþ, alpena vãryeõotsàhena paràkrameõa 
sàmarthyena ca yuktàþ, ata eva ca vãrasiddhiùu a÷aktàþ, alpajãvitatvena 
alpavittatvena ca mahànuùñhàneùu càsamarthàþ, alpasattvatayà ca 
mahàrthaj¤ànopade÷à÷vàsarahitàþ, na ÷aknuvanti ÷rotumadhyetu§ ki§ 
punaranuùñhàtum, tadartha§ tasya ÷àstrasya sa§graha§ sa§kùepam, alpaþ 
÷àstràrthavistaro yasya tàdç÷am, bhukti§ mukti§ ca tàcchãlyena 
dadatam, prasàdena antarnairmalyaprathanàtmanà anugraheõa, kathaya || 7 || 

atha pra÷nanirõeyàni vaståni uddi÷ati ---- 


kãdç÷a§ vai guru§ vidyàt sàdhaka§ ca mahe÷vara | 

bhayàbhayapradàtàra§ ÷iùya§ bhåmi§ ca kãdç÷ãm || 1-8 || 

mantrà§÷caiva samàsena kàla§ caiva samàsataþ | 

yajana§ havana§ caiva adhivàsa§ rajà§si ca || 1-9 || 

pa¤cagavya§ caru§ caiva dantakàùñha§ ca maõóalam | 

dãkùà càdhvàbhiùekau ca samayànsàdhanàni ca || 1-10 || 

kalimàsàdya sidhyanti tathà bråhi mahe÷vara | 


gurvàdi bhåmyanta§ kãdç÷a§ vidyàt upàdàtu§ hàtu§ jànãyàt | 
mantràdisàdhanàntàni pa¤cada÷a vaståni ca yathà kalau siddhyanti tathà
bråhi | tatra samayinà ÷ruta÷àstreõa putrakàdipadajighçkùayà guruþ
parãkùyo guruõaiva và parãkùyaþ, gurvàdayaþ kàryàþ gurvàdayo'tra
yathàpràdhànya§ krameõa nidãùñàþ, ÷iùyaþ putrakaþ samayã ca 
vakùyamàõasvaråpaþ, sadguruþ gurvàdicatuùñayaråpasya 
÷iùyavargasyàbhayapradaþ, asadgurustu bhayapradaþ, sacchiùyavargaþ 
asacchiùyavarga÷ca svàtmana eva abhaya§ bhaya§ ca pradadàti, bhaya§ 
siddhimuktipratyåhàt, tadabhàvàdabhayam, 
bhayàbhayapradàtàramityetalliïgàdipariõàmena, 
bhåmimantradantakàùñhàdãnàmapi vakùyamàõanãtyà yathàyoga§ yojyam,
bhåmiþ mantrayàgaprastàrasthànam, mantràþ 
àsannamåtãsakalaniùkalàdyàþ, kàlaþ sauraþ àbhyantara÷ca vicitraþ, 
samàsato yajanahavane sarvadãkùitasàdhàraõe, dãkùopayogisarvavastånৠ
yogyatàpàdanàtmà sa§skàraþ adhivàsaþ, rajà§si ÷àlicårõàdãni 
vakùyamàõàni navanàbhàdimaõóalopayogãni, 
pà÷akùapaõa÷ivapadadànaråpà dãkùà, bahubhedo'dhvà 
varõamantrapadakalàtattvabhuvanaråpaþ ùaóvidhaþ, abhiùekaþ 
àcàryàdãnৠyàgànte mantrakala÷àmbhasà secanam,
dãkùitànৠ÷eùavattvena niyatavidhiniùedhàþ samayàþ, sàdhanàni
sàdhakànৠsiddhyupàyàþ, nyàsajapàjyasa§skàràdi anyat sarvamatraiva
antarbhåtatvàt pçthaï noddiùñam || 10 || 

atha pra÷nanirõayamupakramamàõaþ protsàhanàpramukha§ 
÷iùyapravartanàya

prayojanàbhidhàyi àdivàkyam ---- 


÷rãbhairava uvàca ---- 


sàdhu sàdhu mahàbhàge yattvayà paricoditam || 1-11 || 

anugrahàya martyànৠsàmprata§ kathayàmi te | 


sàdhu sàdhu iti vãpsayà avasarapraùdçtৠjanànukampৠca 
÷làghamàna upade÷agrahaõayogyatàpàdanàya ÷iùyadhiyamuttejayati devaþ 
| mahàbhàge ityanena anugrahonmukhatva§ ÷làghitam, tvayà martyànৠ
mçtidharmàõৠsàmànyena sarveùৠna tu niyatànৠ
keùà§cidadhikàriõàm, anugrahàya bhogamokùasampattaye, yatprameyajàta§ 
paripàñyà codita§ pçùña§ tatteùàmanugrahàyaiva | aha§ sàmprata§ 
parabhairavasattànuprave÷onmiùitamahàvikàsàvasare 
bàlabàli÷avidvajjanàdyucitadãkùàpradar÷anàdikrameõa upapanna§ ca 
kçtvà te kathayàmi | 

atra ca 
yacchabdaparàmçùñapårvoddiùñaprameyaparipàñãj¤ànamabhidheyam,
tatprayojana§ bhogamokùàtmà anugrahaþ, tatra copàyopeyabhàvàtmà
sambandhaþ, martyànàmadhikàritvam, parànujighçkùonmukhatayà 
nivçttabhogàbhilàùasya ÷iùyasya yogyatvottejanam, 
parabhairavasphàràvamar÷onmiùatpratibhàgàvasaratvena
àtmana àptatৠparasambandhasàratৠca navamapañale nirõeùyamàõà§
sambandhaùañkasya niråpitavàn parame÷varo 
mukhyabhåtaprayojanapratipàdanaparo'pi àdivàkye || 11 || 

atha yathodde÷a§ nirõetumàha ---- 


àdau tàvatparãkùeta àcàrya§ ÷ubhalakùaõam || 1-12 || 


÷ubham ---- 

"÷ivena sahacàritvàdàcàryastena kãtãtaþ" (4-409)

iti ihaiva vakùyamàõa§ ÷ivàbhinnasvaråpapratãtiråpa§ lakùaõa§
yasya tamàcàrya§sàdhakàdibhi÷ca àbhimukhyena caraõãya§ sevyam | 
àdàviti ÷aktipàtava÷asa§pràptaprabuddhasuhçdvàkyàveditasatattvaþ 
÷iùyaþ putrakàdidãkùৠjighçkùuþ ÷rutasa§hità÷àstraþ samayã, 
yadvà gurureva ÷iùyamàcàryãkartu§ pårva§ parãkùeta, 
yadbhaviùyati ---- 

"÷ruta÷ãlasamàcàràn dai÷ikatve niyojayet |" (4-454) iti 

tàvacchabdeneda§ dhvanati ---- 

÷arvalakùaõahãno'pi j¤ànavàn gururuttamaþ |"

iti nãtyà uktapratãtiråpataiva asya ÷ubhalakùaõam, 

"ahameva paro ha§saþ ÷ivaþ" (4-399)

iti vakùyamàõanãtyà tasyà eva mocakatvàt dãkùàkriyàyà api 
÷ivàbhedavyàptisàratvasya dar÷ayiùyamàõatvàt || 12 || 

àryade÷ajatvàdi upacayahetuþ ÷iùyàõৠsiddhyaïgam, ata evaitat
pa÷cànnidã÷ati ---- 


àryade÷asamutpanna§ sarvàvayavabhåùitam | 

÷iva÷àstravidhànaj¤a§ j¤ànaj¤eyavi÷àradam || 1-13 || 

devakarmarata§ ÷ànta§ satyavàdidraóhavratam | 

sattvavadvãryasampanna§ dayàdàkùiõyasa§yutam || 1-14 || 

tyàgina§ dambhanirmukta§ ÷iva÷àstreùu bhàvitam | 

ãdç÷a§ tu guru§ pràpya siddhimukti na dårataþ || 1-15 || 


pravibhaktacàturvarõyaþ àryade÷aþ | yadàha viùõuþ ---- 

"càturvarõyavyavasthàna§ yasmin de÷e na vidyate | 

sa mlecchade÷o vij¤eya àryàvartastvataþ paraþ ||" iti 

vidhàna§ dãkùàdi, j¤àne ÷iva÷àstre, j¤eye ca parama÷ivatattve,
tattadadhvavavyàptyàdau vi÷àrada§ nirmalam, ÷ànta§ jitendriyaþ,
satyavàdã càsau dçóhavrataþ abhyupagatanirvàhakaþ, sattvavàn
niùkampa÷ca asau vãryeõa paramudràparamàrthena sampannaþ pårõaþ,
dayà sa§sàriõaþ prati anujighçkùà, dàkùiõyam amàtsaryamànukålyam,
tyàgina§ tçõavadvitta§ manyamànam, dambhanirmuktam avakravyavahàram,
÷iva÷àstreùu bhàvitam a÷eùavidyàbhij¤atve'pi ÷iva÷àstreùveva
vi÷ràntà÷vàsam, ãdç÷amiti samanantarokta÷ivàbhinnasvapratãtisàram,
gurum upadeùñàram, pràpya kàraõabhåtamàsàdya, siddhimuktã kartryau
na dårataþ jhañityeva bhavata ityarthaþ | vyàkhyàtaråpa§ 
÷ubhalakùaõatva§ mukteràryade÷odbhåtatvàdi ca siddhihetuþ ÷iùyasya, 
ityuktapràyam || 15 || 

evamabhayaprada§ gurusatattvamuktavà viparyayamàha ---- 


krodhana÷capalaþ kùudro dayàdàkùiõyavajãtaþ | 

kekaro danturaþ kàõaþ pàpiùñhaþ ÷àstravajãtaþ || 1-16 || 

atidãrghastathà hrasvaþ kç÷aþ sthåla kùayànvitaþ | 

tàkãko dambhasa§yuktaþ satya÷aucavivajãtaþ || 1-17 || 

anya÷àstrarato yastu nàsau muktiphalapradaþ | 


krodhanaþ krodhamayaþ, capalo du÷ãlaþ kàryeùvaruóha÷ca, kùudraþ
kùudrasiddhisàdhanaparaþ, kekaro lolatàrakadçùñiþ, kùayànvito
yakùmàkràntaþ, tàkãkaþ kutarka÷àstraikaniùñhaþ, åhàtmakastu 
tarkaþ ÷rãpårva÷àstre ÷asta eva, yathoktam ----  
"tarko yogàïgamuttamam | " (17-18) iti,

÷aucavajãtaþ, artha÷uddhyàdi÷ånyaþ, spaùñamanyat | evamãdç÷o guruþ
sàdhakàya phala§ siddhilakùaõa§ na dadàti pratyuta vakùyamàõadi÷à
bhayameva vitarati | yastu anyatra vaiùõavàdau ÷àstre rataþ, atha
ca cumbakàdivçttya ÷ikùitapàrame÷vara÷àstraþ, tatra asamà÷vastaþ
taduktam ----  "dãkùàdi kurvannapi pàpiùñho na muktipradaþ, 
÷iva÷àstraratastu tattada§÷akaniùñhebhyaþ sarvebhyo muktiphalaprada eva 
tasya sarvordhvavatãtvàt" | 

yadvaiùyati ----  

÷arvàdhvano viniùkrànta§ ÷aivànৠparama§ padam" (10-74) iti,

mukti§ phala§ ca siddhiråpa§ pradadàti, ityeva§ yojayitvà yathokta§
vyàkartavyam, eva§ hi ----  ÷antàpa§ krodhane vindyàt" (1-22)

ityàdi,

"mantràstasya na siddhyanti yaþ satyàdivivajãtaþ" (1-27)

ityanta§ vakùyamàõaviruddhaphalapradatva§ krodhanàdeþ saïgacchate | 
ata eva anya÷àstraratasya yadviparãtaphalapradatvam uttaratra noktam,
tadapi yuktameva | 

÷a§tàpa§ krodhane vindyàt" (1-22)

ityàdi iha kramapràptamapi apañhitvà ÷iùyanirõayàdanantara§ pañhan
÷iùyasyaiva bhåyasà ãdç÷o gururbhayada iti dhvanayati || 17 || 

athàtmani abhayapradasya ÷iùyasya svaråpa§ nidã÷ati ---- 


÷iùyo dayànvito dhãro dambhamàyàvivajãtaþ || 1-18 || 

devàgnigurubhakta÷ca ÷àstrabhakto dçóhavrataþ | 

guru÷u÷råùaõaparaþ su÷àntendriyasa§yutaþ || 1-19 || 

ãdç÷o vai bhavecchiùyaþ so'trànugrahabhàjanam | 


dayà dãnàdiviùayànukampà, dhairya§ sarvatrotsàhaþ, dambhaþ 
aspaùñahçdayatà, màyà va¤cakatvam, dçóhavrato ni÷citamatiþ, 
etatsàdhakaviùaya§ tasyaiva krodhanàdivajãtàcàrya÷iùyasya 
ni÷citadhãtvenaiva sàdhanàdhikàriõaþ
÷ivadhamãlokadhamãbhidà svàvasare nirõeùyamàõatvàt 
devàdicatuùñayabhaktiþ ÷iùyasya mukhya§ råpam | bhaktiþ dårasthe gurau 
bhavati ÷u÷råùà tu satata§ tadanucaratvam | so'trànugrahabhàjanam" 
ityanena asya svàtmanyeva abhayapradatvamuktam | dvitãyaþ 
÷iùya÷abdo'rhapratyayàntaþ | spaùñamanyat || 19 || 

etadviparãtamàha ---- 


màyànvitaþ ÷añhaþ kråro niþsatyaþ kalahapriyaþ || 1-20 || 

kàmã ca lobhasampannaþ ÷ivabhaktivivajãtaþ | 

dåùako guru÷àstràõৠdãkùito'pi na muktibhàk || 1-21 || 


÷añhaþ asvacchahçdayaþ, kråro raudraprakçtiþ, kalahapriyo 
vitaõóàvàn, lobhasampannaþ sambhavasattàyàmapi påjàdiùu 
vitta÷àñhyavàn | ÷ivabhaktãtyàdinà vilaya÷aktyàghràtatvamasyoktam | 
na muktibhàgityanena svàtmanyeva asya bhayapradatvamuktam sarveùৠ
÷iùyatvàt || 21 || 

atha ÷iùyàõৠyathà bhayaprado gurustathà niråpayati ---- 


santàpa§ krodhane vindyàccapale capalàþ ÷riyaþ | 

mantrasiddhi§ haret kùudra àcàryastu varànane || 1-22 || 

dayàhãnena daurbhàgyamadakùe dasyupãóanam | 

kekareõa bhavedvyàdhirdanturaþ kalikàrakaþ || 1-23 || 

kàõo vidveùajananaþ khalvàña÷càrthanà÷anaþ | 

÷àstrahãne na siddhiþ syàd dãkùàdau vãravandite || 1-24 || 

dãrghe ràjabharya§ j¤eya§ hrasvaþ putravinà÷anaþ | 

kç÷aþ kùayakaro j¤eyaþ sthåla utpàtakàrakaþ || 1-25 || 

kùayànvitena mçtyuþ syàt tàkãke vadhabandhanam | 

dàmbhikaþ pàpajanako veditavyo varànane || 1-26 || 

mantràstasya na siddhyanti yaþ satyàdivajãtaþ | 

sarve te na ÷ubhà devi iha loke paratra ca || 1-27 || 


vindyàt labhate, na siddhyanti nànugrahàdikàrya§ kurvanti, etacca
karmapradhànàcàryà÷ayena ucyate, j¤ànayoganiùñhastu àcàryaþ
kàõatvàdiyoge'pi na doùakçt yathoktam ---- 

÷arvalakùaõahãno'pi j¤ànavàn gururuttamaþ | "

iti spaùñamanyat | atra ca ã÷varoktyekapramàõake upapattaya 
àlajàlapràyà likhitàþ, tà upahàsyà eva || 27 || 

atha sa§prati màtçkàprastàre uttaratra ca yàgàdàvucitৠbhåmi§
nidã÷ati ---- 


sitaraktapãtakçùõৠbhåmi§ plavavi÷odhitàm | 

vi÷alyৠlakùaõairyuktৠsarvakàmàrthasàdhikàm || 1-28 || 

÷ritveti ÷eùaþ, dãkùàyৠjàtyuddhàrasya bhairavãyajàtyàpàdanasya
ca vakùyamàõatvàt | "varõànৠbràhmaõàdãnৠ÷vetà mçt 
kà¤canà sità | "

iti bhedadar÷anavannàtra vibhàga uktaþ, sa§kãrõavarõà tu 
bhårvyavacchinnà, plavena uparijalaprakùepeõa ÷odhitৠ
parãkùite÷ànapårvottaradiïnati§ samanimnৠvà, yathoktam ---- 

"udagàdiplavà ÷reùñhà........................ | " iti 

vi÷alyàm asthyaïgàràdi÷ånyàm, lakùaõaiþ 
snigdhatvamanoharatvàdibhiryuktàm, anuvàdaparamapi etadeva vàkya§ 
vidhàyakam, vidhivàkyàntarasyàbhàvàt || 28 || 

eva§vidhৠbhåmi§ ÷ritvà ---- 

sugandhigandhasa§yuktৠpuùpaprakaralàlitàm | 

sudhåpàmodabahalৠvitànopari÷obhitàm || 1-29 || 

kçtveti ÷eùaþ, bhuva§ pàrame÷var㧠dhartç÷aktimàdau 
påjayedityarthaþ || 29 || 

atha samucitàcàryapradar÷anapårva§ mantroddhàre itikartavyatàmàha ---- 


àcàryastu ÷ucirbhåtvà candanàgurucacãtaþ | 

sudhåpitaþ prasannàtmà khañikàkarasa§yutaþ || 1-30 || 

pràïmukhodaïmukho vàpi ekacittaþ samàhitaþ | 

màtçkৠprastarettatra àdikùàntàmanukramàt || 1-31 || 


÷uciþ kçtayatheùñasnànaþ, candanetyàdinà vihitanityànuùñhànaþ,
ata eva prasannaþ, dehàdinimajjanàdunmagna÷ivabhàva àtmà yasya,
tatpuruùasadyojàtavaktrayoþ siddhimuktihetutvàt àcàryo yathàbhipràya§
"pràïmukha udaïmukho và" ityuktam | ekacitto mantrodayanibhàlanapravaõaþ
ata eva samàhito labdhamantravãryaþ, màtçkৠpa÷ånàmaj¤ànৠ
vi÷vamàtara§ sarvamantratantrajananãm, àdikùàntàmiti  
anuttaràkulavyàptisàrakalàpramukhànandecchàdi÷aktikrameõa prasçtya 
kàdisàntapratyàhàrasvãkçtà÷eùavi÷vakùakàràtmakapiõóamantra- 
prada÷ãtaparyantavyàptisàràm, prastarediti 
svapramàõa÷aktàvasthitasvàbhàvikapa¤cà÷adrudratacchamar÷a- 
prasarasa§cetaktyànànusvàra÷rãsarvavãrabharga÷ikhokta÷akticatuùñayàt
maka-lipivyàptyanusa§dhipårva§ ca prastçõãyàt | "prastarediti" àrùaþ 
pàñhaþ | evamanyadapi parame÷varavacaþ sàdhveva, bhagavaduktãnà§
mitadçùñibhiravikalpyatvàt || 31 || 

evamasya ÷àstrasyoddiùñavidyàpãñhatvacikãrùayà pårvabhittibhåtà§
màtçkৠpradar÷ya, asyàþ ÷iva÷aktiråpatৠniråpayati ---- 


àdiþ ùoóa÷abhe§dena sàkùàdvai bhairavaþ smçtaþ | 

kavarga÷cañavargau ca tapayàþ ÷astathaiva ca || 1-32 || 

sa§hàreõa samopetau yonirvai bhairavã smçtà | 


àdiþ prathamo vargaþ, anuttaràdevãsargàntasya vi÷vàpyàyinaþ 
ùoóa÷akasya svaya§ ràjamànatayà ÷abdanasvàbhàvyena 
bhedopatàpakàritayà vi÷vàkùepeõa ca svara÷abdavàcyasya 
garbhãkçtà÷eùavàcyavàcakàdiyonivarõatattvaprasarasamà÷rayatvàt 
tadullàsakatvàcca bãjavyapade÷asya parasa§vitsphàrasatattvasya
bhedena vaicitryeõa sàkùàdbhairavaþ a÷eùavi÷vamayatvàt 
vàcyavàcakayorabhedàcca | kàdãnৠtu bãja÷yànãbhàvaråpatvena 
ghanatvàt bãjavyaïgyatvena 
vya¤jana÷abdavyapade÷yànàmuktabãjasa§sarge§õa jagatkàraõatvàt 
yonità | tathaiva ceti vargaråpatayà sa§hàreõa kùakàreõa, bhairavã || 
32 || 


proktabhairava÷aktiråpamàtçkàyàþ prastàra§ pradar÷ya, 
sarvamantradevatàsphàrasàràyà asyà mantroddhàràïgatvena påjৠ
dar÷ayan, anuùñhànavi÷eùatàmapi såcayati ----  màtçkàbhairava§ 
devamavargeõa prapåjayet || 33 || 

bhairavã kàdinà påjyà..........
màtçkàdhiùñhàtàra§ bhairava§ tatsphàraråpatayaiva 
bharaõavaõàvamanaparamàrtha§ niùkalabhaññàrakasvaråpam, avargeõa 
vyàvaõãtasvaråpeõa ùoóa÷akena prapåjayet | bhairavyapi 
niùkalabhaññàrakàbhinnasvaråpaiva kàdinà kùàntena 
yonivargagràmeõàvibhaktena tadadhiùñhàtrã umà yogã÷varãråpà
påjyà || 33 || 


..............§àtérvargaiþ prapåjayet | 

avarge tu mahàlakùmãþ kavarge kamalodbhavà || 1-34 || 

cavarge tu mahe÷ànã ñavarge tu kumàrikà | 

nàràyaõã tavarge tu vàràhã tu pavagãkà || 1-35 || 

endrã caiva yavargasthà càmuõóà tu ÷avagãkà | 

etàþ sapta mahàmàtéþ saptalokavyavasthitàþ || 1-36 || 


màtçþ bràhmã màhe÷varã kaumàrã vaiùõavã vàràhã endrã 
càmuõóà iti sapta bhairavyo marãciråpàþ, 
agnã÷ànasomayamavaruõendranirçtidikùu

"aùñavargavibhinnà tu vidyà màtçkà tu vai | " (10-1144)

iti vakùyamàõatvàdavargasya copayuktatvàt saptabhireva kàdivargaiþ
pravibhajya påjayet, eva§ cedamanuùñhànàntaramapi yuktameva, tathà ca 
bhuvanàdhvani buddhibhuvaneùu madhye yogàùñakàdanantaram auma§ bhuvana§ 
pratipàdyam | svacàrunàmani bhuvane parabhairavaprapa¤cavyàptiråpasya
umàpateþ màtçsaptakaparivàrasya dhyànàdisvaråpamastyeva | 

tadyathà ---- 

"umàpatirjagannàthaþ sarvànugrahakçtparaþ | " (10-1008)

ityupakramya taddhyànamuktvà

"màtaraþ saptaråpiõyaþ" (10-1017)

ityàdinà bràhmyàdimàtéõৠdhyànasa§nive÷àdi pratipàdya

÷vacchanda§ paryupàsãnàþ paràparavibhàga÷aþ | " (10-1029)

ityuktvà

"umà vai saptadhà bhåtvà nànàråpaviparyayaiþ | " (10-1029)

ityàdinà anuùñhànabhedataiva nirvàhità, tatra tu bhagavato'para§
råpamuktam, iha tu para§ råpamiti vi÷eùaþ, yadvakùyati ---- 

÷vacchandàstu parà÷cànyàþ pare vyomni vyavasthitàþ | 

 svacchanda§ paryupàsãnàþ paràparavibhàga÷aþ ||" (10-1028)

iti | 
tasmàtmantroddhàràdaïgabhåtamàtçkàbhairavapåjanasyànuùñhànàntara-
råpatve'pi na kàcidanupapattiþ || 36 || 

yukta§ caitat, yadàha ---- 

sarvà kàmànavàpnoti devyeva§ bhairavo'bravãt | 

mantroddhàràïgatve tu "phalavatsannidhàvaphalamaïgam" iti 

nãtyà màtçkàbhairavapåjanasyeyamuktiratathyà syàt, 
karmaõo'parisamàptasya phalanirde÷àyogàt || 

eva§ ca kçtvà ---- 

ante'syà uddharenmantràn yathàkramaniyogataþ || 1-37 || 

asyà màtçkàpåjàyàþ, yathàkramam àsanamantramåtãmantràdikrameõa
yo niyogaþ tattanmantravàcyadevatànusandhànaparatva§ tena, sa
ca kramayogo dvitãyàdipañalabhàvinyàsàvasaropayogi, iti || 37 || 

iha mantroddhàro'pi bhàvinyàsakramànusàramucyate, tatra ---- 


trayoda÷a§ binduyutamanantàsanamuttamam | 

anena yojayet sarva§ somasåryàgnimadhyagam || 1-38 || 

brahmaviùõumahe÷àna§ ÷avànta§ parikalpayet | 

trayoda÷am okàra§, bindunà yuta§ praõavàkàram, anantàsanamiti
paratattvavàcakamapi, etat sa§pratã÷vareõàsanavàcitvena niyuktàt
adhaþsthànantamålavidye÷àntamadhyavyàpinãpadasthànantaparyantàsanamanur
åpamityarthaþ | sarvàdhvordhvavatãno'nantabhaññàrakasyaiva
dharàdharànantaråpà prapa¤cavyàptiþ, iti bhaviùyati, tat
vyàpinãpadasthànantaparyantà ihaivàsanavyàptiþ, ata àha ---- 
uttamamiti÷a
ati-yenodgata§ sarvàdhvamårdhasthamityarthaþ | etadeva vyanakti ---- anena
àsanamantreõa, sarvamadharavatã yojayet ekàdhàra÷aktitayà anusandadhyàt,
eva§ somasåryàgnimadhyaga§ brahmaviùõumahe÷àna§ kçtvà | ayamarthaþ -
--- 

÷àktapadmavyàptisatattve vidyàpadme dalakesarakaõãkàbhàgeùu 
somasåryavahnimaõóalànৠsarvaprameyapramàõapramàtçvyàptisàràõৠ
madhyagatamantargata§ brahmàdisamagrakàraõagràma§ kçtvà 
bhedavyàptyànusa§dhàya, taduparivartyanà÷ritabhaññàrako
dvitãyapañalapradar÷ayiùyamàõa÷avavyàptiko'nte yasya tat 
tàdçgàsanam, praõavena gurumukhaprasiddhavi÷eùaõànusandhànavyàptyà 
vyàpyamàna§ paràmç÷et || 38 || 

evamanena nyàsenaiva bhedo vilàyate | aõutvalayàyàha ---- 


måt㧠ha§sàkùareõaiva bindubhinnena kalpayet || 1-39 || 

ardhacandrakçtàñopৠsvasvanৠtuhinaprabhàm | 

"àtmà vai ha§sa ......................... | "


iti vakùyamàõàtmaparàma÷ãnà ha§sapathasatatasa¤càriõà, akùareõa
vicaladråpeõa hakàreõa, a÷eùamantràraõiråpeõàpi 
samastavidyàvibhàgavedanàtmakabinduyuktena bheditabindunà ata÷ca 
pa¤capraõavàdhikàraniråpayiùyamàõadi÷à labdhamantratvàt uccàryeõa, 
måtãmiti muõóàntabhedavyàptimohàt ÷uddhàtmada÷àsamucchrayàcca 
måtãvyapade÷yàm àtmasthiti§ kalpayet vimç÷et | kãdç÷ãm ? ardhacandre 
bindumåtãvatãni kçta àñopo yayà lalàñagranthibhedàya 
àsthitotsàhàmityarthaþ | tadbhedàdeva dhvanimàtçråpatayà
svasvanàm aha§vimar÷aråpàm, tathà tuhinaprabhৠ
kadambagolakàkàracaitanyaprakà÷aråpàm | tadukta§ ÷rãtrikahçdaye ---- 

"anante bhairavocchràye måtãreùà paràparà | 

yasyàstu nyàsamàtreõa aõutva§ pravilãyate ||" iti || 39 || 

tato'pi ---- 


tadårdhve sakala§ deva§ svacchanda§ parikalpayet || 1-40 || 


taditi cinmårterårdhve tatsaïkoca§ nimajjya, a÷eùavàcyavàcaka÷arãra§
sakala§ pràgvyàkhyàtatattvam, deva§ svacchandamiti anugràhyànugrahàya
cinmåtãbhitti§ bhittveva niryàtam, parikalpayet bhàvayet || 40 || 

parikalpanàmàtrakçta eva måtãbhairavaniùkalànৠbhedaþ, tamàha ---- 


o§kàramuccaretpårvamaghorebhyo anantaram | 

atha ghorebhyo samàlikhya tato'nyattu samàlikhet || 1-41 || 

ghoraghoratarebhya÷ca sarvataþ ÷arva§ uccaret | 

sarvebhyaþ padamanyacca namaste rudra eva ca || 1-42 || 

råpebhya÷ca samàlikhya namaskàràvasànakam | 

mantraràjaþ samàkhyàtaþ aghoraþ surapåjitaþ || 1-43 || 


atra mantrapadànৠsvaråparakùàrtha§ sa§hitàkàrya§ na da÷ãtam | 
àdyantasthitapraõavanamaskàravarja§ dvàtri§÷adakùaro'ya§ 
÷lokanidãùño mahàmantraþ | asyàya§ rahasyo'rthaþ ---- he parame÷vara 
rudra paracaitanyasphàrànuprave÷ànmano rodhanasya a÷eùapà÷adràvaõasya 
ca heto ! ghora bhedàbhedàtmakasadà÷ive÷àdipadollàsaka ! ÷arva 
bhedamayamàyãyasvaråpaprakañanàt 
sçùñisthitipralayasa§hàramàtratàpàdanena ÷araõavaraõaråpa ! 
ityàmantraõatrayeõa vyàkhyàsyamànaråpatrayaucityaprayuktena
sarvada÷àpradar÷anaparam a÷eùavigraha§ bhagavanta§ parabhairava§
sa§mukhãkçtyàha ---- te tava, sambandhibhyaþ 
raudrãjyeùñhàvàmàkhya÷aktitrayavibhavaråpanànàrudra
tacchakticakràtmakebhyaþ sa§hitàntare'paràparàparàparànàmaniruktebhyo
yathàkramamavidyamàna§ bhedamaya§ bhedàbhedamaya§ ca pà÷àtmaka§
ghorasvaråpa§ yeùৠtebhyaþ paracaitanyànandaghanàd 
vayamahàbhairavàtmakasvasvaråpapratyabhij¤àpakebhyaþ
aghorebhyaþ, tathà anà÷ritasadà÷ive÷varàdiråpabhedàtmapadapradebhyaþ,
atheti uktaråpabhittiprathamànatvàt anantarabhàvibhyaþ, ata 
evàhantàcchàditedantonmajjanena àdyaråpàpekùayà bhãùaõatvàt 
"ghorebhyaþ" paracitprathàbhittyàbhàsitàhantedantàbhàsa-
kàtmakasva÷aktidarpaõoññaïkitamàyàdikùityantabhedaprathàpradebhyaþ,
atibhãùaõatvàt ghoratarebhya÷ca råpebhyaþ svabhàvebhyaþ, ekaikasya
råpasya parabhairavaråpabhittimayatvena pårõatvàt, sarvataþ
sarveõa råpeõa sarvebhyaþ sarvadà sarvatra sarvasarvàtmatayà
sphuradbhyaþ mahàmantravãryàtmakapårõàhantàparàmar÷amayebhyo namaþ 
àmantraõapadaparàmar÷àbhimukhãbhåtam 
ahàrudra÷aktitrayasphàraviva÷ãbhavatpà÷arà÷i÷arãràdikalpitapramàtç
padaprahvãbhàvena samàvi÷àmãtyarthaþ | ukta§ ca ÷rãmàlinãvijaye ---- 


"viùayeùveva sa§lãnànadhodhaþ pàtayantyaõån | 

rudràõån yàþ samàliïgya ghorataryo'paràþ smçtàþ || 

mi÷rakarmaphalàsakti§ pårvavajjanayanti yàþ | 

muktimàrganirodhinyastàþ syuþ ghoràþ paràparàþ || 

pårvavajjantujàtasya ÷ivadhàmaphalapradàþ | 

paràþ prakà÷itàstajj¤airaghoràþ ÷iva÷aktayaþ ||" (3-31-33)


iti | ÷rãpa¤càrthapramàõe tu ---- 


"ghoreti pà÷ajàlàkhya§ pàpayukta§ bhayànakam | 

tadyeùৠtu na vidyeta hyaghoràþ parikãtãtàþ || 

vàme÷varàdayo rudrà jàlamåloparisthitàþ | 

te hyaghoràþ samàkhyàtàþ ÷çõu ghoràn samàsataþ || 

proktà gopatipårvà ye rudràstu gahanàntagàþ | 

te tu ghoràþ samàkhyàtà nànàbhuvanavàsinaþ || 

vidye÷varàdyanantàntà mahàmàhe÷varà÷ca ye | 

ghoraghorataràstvanye vij¤eyàstvadha à÷ritàþ || 

ete aghorà ghorà÷ca ghoraghorataràstathà | 

eteùvavasthità nitya§ ÷aktayaþ pàrame÷varàþ || 

sthitipralayasargeùu bandhamokùakriyàsu ca | 

sarvàrthaprerakatvena råpeùveteùu ÷aktayaþ || 

råpebhya ebhyaþ sarvebhyo namaskàra§ karotyaõuþ | 

namaskàraþ parityàgaþ kàryakàraõalakùaõaþ ||" 

iti || 43 || 

evamasya sarvasarvàtmakapàrame÷varasatattvamayasya durlabhasyàpi
bhakti÷àlibhiþ satatalabdhasya mahàmantrasya svaråpamabhidhàya
màhàtmya§ prakañayati ---- 


sakçduccàrito devi nà÷ayet sarvakilviùam | 

janmakoñãsahasraistu bhramadbhiþ samupàjãtam || 1-44 || 


÷iùyàõৠdãkùàsamaye guruõà prayujyamàna iti ÷eùaþ || 44 || 


tathà ---- 

smaraõànnà÷ayed devi tamaþ såryodaye yathà | tama iti àõava§ 
màyãya§ ca malam, tamaþ andhakàramiva såryodayo nà÷ayati, eva§ 
dãkùayà tama÷ca dehàdyabhimànaråpamaj¤ànam, smaraõànnà÷ayatyeva
svavàcyabhairavadevatàsamàve÷anena ÷iùyàõàmeva ca 
pràmàdikasamayànanuùñhànakilviùaråpam, sàdhakànৠca vighnaråpa§ 
tamo'pi vyàkhyàtaparamàrthavãryànusandhànàtmakasmaraõamàtràdeva
nà÷ayatyevetyasmin sakalabhogàpavargaprade mahàmantre 
nàrthavàdà1÷aïkayà bhramitavyam | 

tathà ca ÷rãmataïga÷àstre ---- 

"pramàõameka§ tadvàkya§ tathyamã÷varabhàùitam" (1-3-18)

ityuktam | parabhairavasphàramayairasmadgurubhirapi tantràloke'bhihitam ---- 

"vidhivàkyamida§ caiva nàrthavàdaþ kadàcana | 

nàrthavàdàbhiråpatva§ vàkye màhe÷vare bhavet ||" (4-232)

iti || 44 || 

asya parame÷varasyànugrahàrtha§ bhaktibhàjৠcinmårtàveva  
pradar÷ayiùyamàõavyàptikamàkàramuññaïkayitu§ vaktramantrànàha ---- 

yakàràdivakàràntàþ sa§hàreõa samàyutàþ || 1-45 || 

bindumastakasa§bhinnà bhairavasya mukhàni ca | 


màtçkàparyantavatãtvàt sa§hàreõa kùakàreõa, samyagiti àdau, 
àyutàþ sambaddhàþ, vedanàtmakabinduvyàptisàrà 
årdhvapårvadakùiõapa÷cimavàmamukhànৠ
paramavyomavàyutejovàridharà÷aktisàràõৠvàcakatvàd 
bhairavãyasvaråpaprave÷opàyatvàcca bhairavasya mukhàdi ete mantràþ | 
etàni ca ----  brahmabhaïgyà niyojyàni mårdhàdicaraõàvadhi || 46 || 

brahmaõo bçhattvàt bç§hakatvàt vi÷vàtmanaþ ÷aktimårteþ, bhaïgyà
daõóàkàratayà, brahmaõৠca ã÷ànàdãnৠpa¤cànà§, bhaïgyà 
vibhàgena, tena praõavapårõa§ "kùa§" ã÷ànamårdhne" "ya§" 
tatpuruùavakràya, "ra§" aghorahçdayàya, "va§" vàmadevaguhyàya "la§" 
sadyojàtamårtaye, iti måtãrekatvàdekena mantreõa daõóàkàrà 
anudbhinnàvayavà bhagavanmåtãþ kalpyà || 46 || 

asyà vibhàgadar÷anàrtha§ vaktrakùetre 
bhàvisphuñavaktravibhàgabhittibhåtৠkavàñabhaïgi§ dar÷ayati ---- 

puna÷cordhva§ mukha§ kalpya§ pràgdakùiõamathottaram | 

apara§..........

mukhànãti padavibhaktivipariõàmàt tçtãyàbahuvacanàntamiha yojyam,
tena mukhaiþ "kùa§ ya§ ra§ va§ la§" ityetaiþ mukhamantraiþ, punariti
brahmabhaïgyà nyàsopari, mukhamiti mukhàvakà÷adànàrtham, 
årdhva§pràgàdikavàñe nyasedityarthaþ | atra ca "o§kùa§ 
ã÷ànavaktràya namaþ" iti pçthak pçthaï nyàsaþ kàryaþ, vaktràõৠ
bhinnatvàt || 

ki§ ca ---- 


........kalpayitvà tu kalàbhedena vinyaset || 1-47 || 

pårva§ ca dakùiõa§ caiva uttara§ pa÷cima§ tathà | 

årdhvamårdhnà tu sa§yukta§ kùakàra§ tvã÷aråpiõam || 1-48 || 


iha ---- 

"÷ivasyaikà mahà÷aktiþ ÷iva÷caiko hyanàdimàn | 

sà ÷aktibhãdyate bhåyobhedai........................ ||" (11-271)

iti vakùyamàõanãtyà bhagavataþ svàtantrya÷aktisàrasya yathà 
måtãgrahaõa§ tathà tadanuråpa§ tattacchaktisphàramayatva§ na tu 
÷àntaråpatvam, iti dar÷anasatattvamunmãlayitu§ kavàñàdibhaïgiùu 
kalàparyàyàõৠ÷aktãnৠnyàsa ucyate, tatra "pàñhakramàdàrthaþ 
kramo balãyàn" iti sthityà årdhvamårdhvaråpa§ pårva§ dakùiõamuttara§ 
pa÷cimamiti krameõa sa§sàratàrakatvàdanvarthanàmà ---- 

"tàrà sutàrà taraõã tàrayantã sutàriõã | 

ã÷ànasya kalàþ pa¤ca ................. ||"

iti vakùyamàõo yaþ kalàbhedaþ, tena "kùakàra§ mantramã÷aråpiõam"
ã÷ànabhaññàrakàkhyavàcyadevatàsphàramayamårdhva§ pårvàdika§
vaktra§ vinyaset | kùakàra÷ca pårvamityàdi sàmànàdhikaraõyenokta§
yojyam, kalàbheda÷ca pràtilomyenànusandheya iti gurukramaþ | eva§
"kùa§ sutàriõyai namaþ" ityårdhvakavàñe, "kùa§ tàrayantyai namaþ"
iti pårva§smin, yàvat "kùa§ tàràyai namaþ" iti pa÷cimakavàñe,
ã÷ànavyàptidar÷anàya kalànyàsaþ kàrya iti piõóàrthaþ || 48 || 

atha vaktràõi sphuñayitumàha ---- 


eva§ vaktra§ caturdhà tu vaktreùveva niyojayet | 


kalàbhedenetyanuvartate | evamiti ca ã÷ànakalàbhedanyàyenaiva 
pårvavaktramantra§ "yakàra§" vaktreùu caturdhà 
pårvàdivaktranimittatatsphuñãkaraõàya caturdhaiva kalàbhedena yojayet | 
kalà÷càtra ---- 

ïivçtti÷ca pratiùñhà ca vidyà ÷àntà tathaiva ca | 

puruùasya kalà età÷catasraþ..................... ||" (1-55)

iti vakùyamàõàþ | atràpi pràtilomyena sçùñikrameõa nyàsaþ, tena
"ya§ ÷àntàyai tatpuruùavaktràya namaþ" ityàdi "ya§ nivçttaye
sadyojàtavaktràya namaþ" ityanusa§dheyam, vaktracatuùñayasya
ca sphuñatà bhàvanãyà || 

puruùàdikalànৠsphuñabhedollàsakatvàt, årdhvavaktre tu 
anudbhinnàkàrabhede'vadhimàha ---- 


pa¤cama§ yadbhavedvaktra§ kùakàreõaiva nidã÷et || 1-49 || 


parasvaråpasya vya¤jakatvàt sa§sàratràõàcca vaktram | evakàreõa
atra sphuñàkàratànusa§dheyà, iti dhvanati || 49 || 

evamårdhvavaktrakùetrayoþ kavàñakalàvaktrabhaïginyàsamuktvà 
hçtkùetràdàvaghorakalànyàsamàha ---- 


hçdi grãvà§sapçùñhe tu nàbhau ca jañhare tathà | 

pçùñhe corasi vinyasyedaghoreõa yathàkramam || 1-50 || 


"tamà mohà kùudhà nidrà mçtyurmàyà bhayà jarà | 

aghorasya kalà hyetà aùñau vai varavaõãni ||" (1-56)

iti vakùyamàõakalàbhedàt, aghoreõa aghoravaktramantreõa, yathàkrama§
vinyaset | tena "o§ ra§ tamàyai hçdayàya namaþ" ityàdi, "o§ ra§
jaràyai namaþ udare", ityanto nyàsaþ kàryaþ, aghorabhaññàrakasya
sa§hàrapradhànatvàt | kalàstathocitanàmnyaþ || 50 || 

guhyàdikùetre ÷rãvàmadevakalànyàsamàha ---- 


guhye tathà gude caiva tathorvorjànunorapi | 

jaïghayo÷ca sphijoþ kañyৠpàr÷vayorubhayorapi || 1-51 || 

vinyaseccaiva vàmena ÷arãre tu yathàkramam | 

"rajà rakùà ratiþ pàlyà kàmyà tçùõà matiþ kriyàþ | 

çddhirmàyà ca ràtri÷ca bhràmaõã mohanã tathà | 

manonmanã kalà hyetà vàmadeve trayoda÷a ||"(1-57-58)


iti vakùyamàõa§ sçùñipradhànasya ÷rãvàmadevasya kalàbheda§ 
sçùñipradhànocitàbhidhàna§ guhyàdisthànatrayoda÷aprakañanapara§ 
yathàkrama§ vàmeneti ÷rãvàmadevavaktreõa nyaset, tena "va§ rajàyai 
namaþ" guhye ityanusandheyam || 51 || 

bhagavataþ pàdàdikùetrastha÷rãsadyojàtakalànyàsamàha ---- 


pàdau hastau tathà nàsৠ÷ira÷caiva bhujàvatha || 1-52 || 

sadyena kalpayed devi sarvametadyathàkramam | 


sadyena ÷rãsadyojàtamantreõa, pàdàdãn yathàkrama§ kalpayet, arthàt
sadyojàtakalàbhireva, tà÷ca vakùyante ---- 

÷iddhirçddhirdyutirlakùmãrmedhà kàntiþ sudhà sthitiþ | 

sadyojàtakalàstvevamaùñau samparikãtãtàþ ||" (1-58-59)

iti ÷rãmatsadyojàtasya sthitipadàpyàyakatvàt siddhyàdayaþ kalàþ,
tena "o§ la§ siddhaye namaþ dakùiõapàde" ityanusa§dheyam | yadyapi
pårvavaktramantreõa vaktràõàmunmãlamana§ kçtam, tathàpi 
÷iraþkùetranàsàkùetrayoþ kalpanà punaranena vidhinà kartavyà, 
pratipadoktatvàt | eva§ pàdasthasadyojàtakalànàmapi 
nàsà÷iraþkùetraparyantৠvyàptamabhidadhat ÷arvatra sarvamasti"
iti bhaïgyà ÷ikùayati hastau kalpayediti | "graha§ sa§màùñã" itivat
pradhànavidherasya sa§khyàyà avivakùitatvàt aùñàda÷abhujatvasya
ca vakùyamàõatvàt "pràjàpàtyà nava grahà bhavanti" itivat 
anàgatàvekùaõaråpatantrayuktyà 
dakùavàmapàr÷vagatabhujanavakadvayakalpana§ dyutilakùmãbhyàm, iti 
mantavyam || 52 || 

kalà nirdeùñumàha ---- 


tàsৠnàmàni vakùyàmi yathàvadanupårva÷aþ || 1-53 || 

tàrà sutàrà taraõã tàrayantã sutàraõã | 

ã÷ànasya kalà pa¤ca nira¤janapadànugà || 1-54 || 

nivçtta÷ca pratiùñhà ca vidyà ÷àntistathaiva ca | 

puruùasya kalà hyetà÷catasraþ parãkitãtàþ || 1-55 || 

tamà mohà kùudhà nidrà mçtyurmàyà bhayà jarà | 

aghorasya kalà hyetà aùñau vai varavaõãnã || 1-56 || 

rajà rakùà ratiþ pàlyà kàmyà tçùõà matiþ kriyà | 

çddhirmàyà ca ràtri÷ca bhràmiõã mohanã tathà || 1-57 || 

manonmanã kalà hyetà vàmadeve trayoda÷a | 

siddhirçddhirdyutirlakùmãrmedhà kàntiþ sudhà sthitiþ || 1-58 || 

sadyojàtakalàstvevamaùñau samparikãtãtàþ | 


yathàvaditi yathàvyàptyanusàram | anupårva÷a iti 
årdhvapårvadakùavàmapa÷cimavaktrakrameõa | atra ca ---- 

aparà sà tanuþ sthålà ùañtri§÷attattvakalpità (4-407)

iti vakùyamàõanãtyà ùañtri§÷attamasya tattvasya "÷uddhàtmà unmanà
param" iti tribhedatvàt tattvavyàptyaiva bhairavadehanyàsaþ kàryaþ | 
ùoóa÷advàda÷ada÷a sa§khyasomasåryàgnikalàvyàptyà 
tridhàmamayatvàpattyarthamityanye || 58 || 

athàtra ùañtri§÷attattvamaye dehe såkùmavyàtyà paravyàptyà ca
måtãnyàsa§ dar÷ayati ---- 


puna÷ca sàdhako devi sarvàïgeùu yathàkramam || 1-59 || 

navatattva§ tritattva§ ca dhruveõa parikalpayet | 


punariti kalàråpapårõadehanyàsànantara§ yathàvibhàgamukteùu 
sarvàïgeùu ---- 


prakçtiþ puruùa÷caiva niyatiþ kàla eva ca | 

màyà vidyà tathe÷a÷ca sadà÷iva÷ivau tathà || (5-11)


iti vakùyamàõa§ navatattva§ vàmàdi÷aktivyàptyà 
kapàle÷àdisvacchandàntabhairavavyàptyà ca, àtmavidyà÷ivàkhya§ 
tritattva§ ÷uddhàtmonmanàparatattvavyàptyà | dhruveõeti sarvamantreùu 
avicaladvyàptikena praõavena "o§ ÷ivàdiprakçtyantanavatattvàtmane namaþ" 
iti prayogeõa | rmådhni vaktre ca kaõñhe ca hçdaye (2-51)

iti vakùyamàõasthànànusandhànena kalpayet "o§ ÷ivatattvàya namaþ"
ityàdi krameõa, ÷ikhàntabhråmadhyahçdayeùu sçùñikrameõa kalpayet || 

evamiyadantena nyàsena bhagavato bhairavabhaññàrakasya sphuñãbhàve
jàte ---- 


vidyàïgàni punarnyasya teùৠmantràn ÷çõu priye || 1-60 || 


paripårõavedanàtmatayà vidyàråpasya bhagavato bahuråpasyàïgàni || 60 
|| 


tanmantrànàha ---- 


aghorebhyo samàlikhya tha ghorebhyo dvitãyakam | 

ghoraghoratarebhya÷ca tçtãya§ parikalpayet || 1-61 || 

sarvataþ ÷arva sarvebhyo caturtha§ parikalpayet | 

namaste rudraråpebhyaþ pa¤cama§ ca vidhànataþ || 1-62 || 

o§kàramuccaret pårva§ ju§ sa÷ca tadanantaram | 

netratraya§ prakalpeta vidyàdehasya bhàmini || 1-63 || 

vidyàïgàni vijànãyàt...............


dvàtri§÷adakùaravidyàdehasya bhagavato'vayavaråpàþ hçt ÷iraþ
÷ikhà kavacam astra§ ca, iti pa¤cànৠpa¤ca mantràþ, tryakùarastu
årdhvadakùiõavàmanetratrayasya | atra ca padànৠpràgvat 
sa§hitàkàrya§ na kçtam || 

athaiùàm ---- 


............õàmàni ca nibodha me | 

sarvàtmà tu brahma÷iro jvàlinã piïgala§ tathà || 1-64 || 


durbhedya§ pà÷upatya§ ca jyotãråpa§ tathaiva ca | 


atra anàgatàvekùaõatantrayuktyà ante namaþ svàhàdijàtirdeyà, tena 
"aghorebhyo sarvàtmane hçdayàya namaþ" ityàdiprayogaþ kàryaþ | 
"durbhedya§ pà÷upatyam" iti padadvayamastre yojyam, atra ca ÷arvaj¤atà,
tçptiþ, anàdibodhaþ, svatantratà, avilupta÷aktiþ, ananta÷aktiþ"
iti bhagavadguõà ete hçdàdinetràïgatayà prasçtà ityàmnàyaþ | 
kavacanyàsàdanantara§ netranyàsaþ, tato'stranyàsaþ kàryaþ, astrasya 
bahiraïgatvàt netramantrasya tu vidyàdehàvayavatvàbhàvàt 
pa÷càttadudde÷aþ kçtaþ | 

vaktraevamàsanacinmåtãbrahmakavàñavaktrabhaïgãnyàsànantara§
pa¤càdikalàtmakaùañ§tra÷attattvavyàptyà pa¤cabhiþ 
praghaññakairaùñàtri§÷atkalànyàsamuktvà bhairavanavakavyàptyà
navatattvanyàsa§ ÷uddhàtmonmanàparatattvavyàptyà ca 
tritattvanyàsamabhidhàya sarvaj¤atàdidharmavyàptyàïganyàsa uktaþ | 
evamadhiùñhàtra dhiùñheyà÷eùavi÷va÷arãratva bhagavatã bahuråpatva§ 
da֋tam | 

eva§ caitatsarva§ tritayavi÷ràntamapi ÷aktitrayasphàramayameveti 
dar÷ayitumetadupari ÷aktimantrànyàsàrthamàha ---- 


kriyà j¤àna§ tathaivecchà tàsৠmantrànnibodha me || 1-65 || 


vi÷vaprasarasya ÷aktiùåpasa§hàreõaiva vi÷ràntiriti kriyà j¤àna§
cecchà ceti prakramaþ || 65 || 


àsৠkrameõa mantramàha ---- 


caturthasvarasa§yukta§ hànta§ binduvibhåùitam | 

kriyà÷aktiþ samàkhyàtà sarvasçùñiprakà÷ikà || 1-66 || 


caturthasvara ãkàraþ, hànta§ kùavarõam || 66 || 


÷akàrasya tçtãya§ tu ùaùñhayukta§ sabindukam | 

j¤àna÷aktiþ smçtà hyeùà prabodhajananã ÷ubhà || 1-67 || 


÷akàrasya tçtãya§ sakàram, ùaùñhena åkàreõa sa§yuktam || 67 || 


kùàdi§ dvisvarasambhinna§ tripa¤cena tu måcchãtam | 

icchà÷aktiþ samàkhyàtà bhairavasyàmitàtmikà || 1-68 || 


kùakàrasya àdivarõa§ "ha", dvisvaraþ "àkàraþ", tripa¤caþ 
pa¤cada÷aþ svaraþ "aïkàraþ" || 68 || 

athàsàma÷eùavi÷vàkàriõãnৠ÷aktãnৠyatra vi÷ràntiþ, tasya 
bhagavataþ sarvàtmatàyàmapi niùprapa¤casya svacchandabhaññàrakasya 
proktà÷eùamantropari nyàsàya mantramàha ---- 


ha§sàkhyo bindusa§yuktaþ ùaùñhasvaravibheditaþ | 

bàlendunàda÷aktyantaþ svacchando niùkalaþ smçtaþ || 1-69 || 


ha§sàkhya iti sarvasçùñisa§hàrakàritvena hànasamàdànadharmà
"prakçtivãkçti÷caiva ubhe ùaùñhena sa§yutaþ | " (6-20)

iti vakùyamàõasthityà àdikùàntasya vi÷vasya prakçtibhåtaþ
ïàdàkhya§ yatpara§ bãjam | " (kàlo0 1-5)

ityàdinà, para§ ÷àstreùu abhihitànàhatadhvaniråpaþ, ïàsyoccàrayità 
ka÷cit pratihantà na vidyate | 

svayamuccarate devaþ ..................	 ||"" (7-59)

iti vakùyamàõasphàraþ satatoditànastamitasphurataikasàro'nackahakàraþ 
| ùaùñhasvareõa åkàreõonmeùàtmakaj¤àna÷aktiprasaràtmaråpeõa 
antavã÷vamårdhvàdhoråpatayà bibhratà sa§vitsphàrasya 
ki¤cidånatàbhàsanena kriyà÷aktyàsåtraõàtmanà lipikrameõàpi 
årdhvàdhaþprasçta÷aktidvayakoñiprakañanoññaïkita÷uddhà÷uddhà÷eùa
-vi÷vasargasa§hàràtmasatataprasareõa | 

"ùaùñha§ ca pa¤cama§ caiva tasya devi guõàþ smçtàþ" (6-17)

iti vakùyamàõanãtyà nàdabhaññàraka÷aktiråpatayà guõabhåtena 
årdhvàdhaþsa¤càritayà ca caraõaråpeõa vibheditaþ sa§§yojitaþ | atha 
ca paràbhedabhåmeþ ki¤ciccalito'nugràhyànugrahàya 
uccàryamantraråpatàpàdanena unmukhãbhåtaþ, vindunà 
a÷eùavi÷vasàmarasyavedanàtmanà, samyagiti abhedàpattyà yuktaþ, 
vakùyamàõavyàptisatattvà bàlendunàda÷aktayo 
garbhãkçtanirodhikànàdanàdàntavyàpinãsamanonmanàprameyasatattvasphàrà 
ante vi÷ràntau yasya, sa eva parame÷varaþ svacchando niùkalaþ 
anàhatadhvaniparamàrthamahàmantravãryaråpo'pi ÷iroråpàkàrakalayà 
ùaùñhena sakàreõa ca ghoratara÷akticakraråpeõa brahmaviùõurudràn 
brahmaprakçtimàyàõóàni jàgarasvapnasuùuptàni 
prameyapramàõapramàtç§÷ceti sçùñisthitisa§hàravilayamàtra§ 
bhedamaya§ jagat dar÷ayati, vyàkhyàsyamànasatattvatayà 
bindvàdiprameyaparipàñyà ca ghoraråpatayà 
bhedàbhedamaye÷varasadà÷ivànà÷ritàdãn ÷aktyaõóavatãnaþ 
turyapadàvasthitàn kramàtkrama§ sàti÷ayàn  
sargasthitisa§hàra÷aktyàkràntànàbhàsayati, unmanà÷aktyà tu 
aghoraråpa÷akticakraparamàrthatayà÷eùaturyàtãtapadàrohitayà 
svàtmamayãkurvan mocayati, iti bhagavato bahuråpasya padàrthadvàreõa 
yàvàn sphàro vyàkhyàtaþ so'sya bhagavataþ sarva eva abhedenaivàntaþ 
sthitaþ, ityaya§ bhagavàn sadà pa¤cavidhakçtyakàrã 
a÷eùa÷akticakràtmakasvàtantrya÷aktyaviyuktaþ ÷rãsvacchando, niùkalaþ 
iti niùkràntàþ a÷eùàþ kalàþ ÷aktayo yasmàt kalanàråpàt ya÷ca 
niùkrànto'prameya ityarthaþ | atha ca 
akàrokàramakàrabindvàdikalàyogàccatuùkala÷abdavàcyo'pi vastuto 
niùkalànàhatadhvaniparamàrthatvàt niùkalaþ | yadvakùyati ---- 

÷aguõaþ sakalo j¤eyo nirguõo niùkalaþ ÷ivaþ" (6-17)

ityala§ mantrarahasyaprakañanena | sampradàyastu mà paricchedãti
ki¤cidunmãlitam | smçta iti bhagavatà ÷rãkaõñhene÷vareõa 
sadà÷ivenàpi pàramparyeõa svasvaråpaþ parame÷varànugrahàdeva 
upalabdhaþ praõavaþ catuùkalaþ ÷vacchandabhairavàya namaþ" iti ca 
prayogaþ || 69 || 

pårvapadasya ca màhàtmya§ prakañayati ---- 


asyoccàraõamàtreõa ye yuktàþ sarvapàtakaiþ | 

÷uddhasphañikasa§kà÷àþ pada§ gacchantyanàmayam || 1-70 || 


etatpårvavyàkhyànenaiva gatàrtham || 70 || 

asyànàhatàtmakasvasvaråpasphàràõi sarvaj¤atàdiråpàõyaïgànyàha ---
- 


sànta§ dãrghasvaraiþ ùaóbhibhãnnajàtivibheditam | 

hçcchira÷ca ÷ikhà varma locanàstra§ prakalpayet || 1-71 || 


sànta§ havarõam, dãrghasvaràþ ùañ à ã å e au aþ | ete ca 
visargamçte binduyuktà ityarthàt, jàtayaþ ïamaþ svàhà" 
ityàdivakùyamàõàþ, ùaóete krameõa hçdayàdãnৠmantràþ || 71 || 

prayoge itikartavyatàmàha ---- 


o§kàro dãpanasteùàmante jàti§ prakalpayet | 

namaþ svàhà tathà vauùañ hu§ vaùañ phañ krameõa tu || 1-72 || 


(atra-namaþ svàhà vaùañ caiva hu§ vauùañ phañ krameõatu iti pàñha
sàdhãyàn mantavyaþ) tena "o§ hàÁ hçdayàya namaþ" ityàdikrameõaiùৠ
prayogaþ || 72 || 

asya sàïgasya nyàse phalamàha ---- 


eùa bhairavaràjastu sarvakàmàrthasàdhakaþ | 


a÷eùabhogamokùada ityarthaþ | eva§ càbhidadhat 
÷rãsakalabhaññàrakaparamãkaraõaråpasyàpi
asya bhàjana§ jana§ prati pçthaganuùñhànatvamapi bhavati ----  iti 
såcayati | ata÷ca trayoda÷e pañale bhaviùyati, atra ca vaktramantràþ
pårvoktà eva iti teùৠsakalabhaññàrakatadaïgavatpadavàcyatvàbhàvàt
bãjàkùararåpatvamevàsti, iti niùkalabhaññàrakatadaïgavat na 
punarvaktramantràntarainãùkalãkaraõa§ kçtam ÷àktasphàratvàdasya 
nayasya || 

bhagavatyà mantramàha ---- 


haraãma akàra÷ca ïàdirosvarasa§yutaþ || 1-73 || 

yànta ekàrasa§yuktaþ ùàdirlàntavibheditaþ | 

làdistrisvarasambhinno ha§so bindusamàyutaþ || 1-74 || 

ùaùñhasvarasamopetaþ phañkàràntavikalpitaþ | 

aghore÷varãti vikhyàtà svacchandotsaïgagàminã || 1-75 || 


hakàrarephàvanackau, akàrasyoccàraõatvàt tena ha÷ca ra÷ca ã÷ca
ma÷ca tena "haraãmo" militàþ eka§ bãjam, akàraþ a, ïàdiþ 
ïakàrasyàdiþ ghaþ, osvareõa yuktaþ gho, yàntaþ rephaþ, ekàreõa 
yuktaþ re, ùàdiþ ÷akàra, làntena vakàreõa vibheditaþ mi÷ritaþ ÷va, 
lasyàdiþ rephaþ, trisvareõa ikàreõa mi÷ritaþ ri, ha§sa ityàdinà 
catuùkalasvaråpa§ yojayan sakalaniùkalaikyasphàrasàraiùà devãti 
prathayati | ha§saþ hakàra anac, bindusamàyutaþ ùaùñhasvareõa 
åkàreõa samopetaþ håÁ, phañkàreõa ante vi÷eùeõa kalpitaþ nityameva 
krårajàtiyuktaþ, ata eva a÷eùabhedadàhàtmànugrahaikapravaõaþ, ata eva 
vyàkhyàtasvaråpàghoràkhya÷akticakrasvàminã vi÷eùeõa khyàtà 
qphurattàsàratayà dyotamànà, ÷rãmataþ 
svacchandabhairavasyotsaïgagàminã nityàviyutà 
unmanàntakordhvasaïgaprasarasàrà tatprakà÷apravaõà ca ityarthaþ || 75 
|| 

atha ca àkçtimato bhagavato'ïkagatàyà devyà aïgavaktràõi yojayitumàha 
---- 


bhairavàïgasamopetà vaktrapa¤cakasa§yutà | 


bhairava÷abdena samanantarapratipàdito mukhyo niùkala evàtra vivakùitaþ, 
tena niùkalàïgànyeva tadavibhedasàràyà devyàþ aïgàni | 
"vaktrapa¤cakasa§yutà" iti sàmànyoktyà sakalaniùkalamantraikaråpàyàþ 
÷rãdevyàþ pårvoktabãjakalpyàni 
sakalaniùkalabhaññàrakavadavibhaktànyeva vaktràõi || 


atha ÷rãsvacchandabhairavara÷mipu¤jàtmano bhairavàùñakasya mantrànàha 
---- 


hànto yàdiryakàrànto ràdiþ ùaùñhakalànvitaþ || 1-76 || 


bindunàdasamàyogàt kapàle÷aþ prakãtãtaþ | 


hasyàntaþ kùakàraþ anac kù, yasyàdiþ m, yakàrasyàntaþ r, rasyàdiþ
y, tena "kùmry" iti krameõa mi÷rãkçtya ùaùñhakalayà åkàreõànvitaþ
bindunàdàbhyàmardhacandràderapi svãkàràt 
vindvardhacandràdiparipàñyàþ samyagiti vakùyamàõavyàkhyànusàram, à 
samantàt paratattvaikyàpattiråpàt yogàt, aya§ kapàle÷a uktaþ, 
mantràõৠmantradevataikàtmatvàt, evamanyatra || 


sànto binduradho hyagniþ ùaùñhayuktastu kãtãtaþ || 1-77 || 


÷ikhivàhanasa§j¤astu j¤àtavyo'sau varànane | 


sàntaþ h, tasyàdho'gniþ r, ùaùñhaþ åkàraþ, 
bindunàdàdyupalakùaõaparaþ || 77 || 


sa§hàraþ ùaùñhasa§yuktaþ ùaóantena samanvitaþ || 1-78 || 

krodharàjaþ samàkhyàtaþ.............


sa§hàraþ kù, ùaùñhena svareõa åkàreõa sa§yuktaþ, tathà ùaõõà§
vargàõৠakacañatapavargàõàmantena makàreõa anusvàroccàraõàtmanà
yuktaþ, arthàt bindvàdiyukto'pi || 


.............ñathànya§ kathayàmi te | 

¤àdiþ ùaùñhasvaropetastripadena samàyutaþ || 1-79 || 

bindumastakasambhinno vikaràlo varànane | 	


¤àdiþ jh, tripadena icchàj¤ànakriyàvyàptisàreõa, anyatra 
tri÷åla÷abdàbhihitena aukàreõa samàyuktaþ, ùaùñhena ca 
ukàreõopetaþ, aukàrànusaraõanyàyenoccàratàyuktaþ || 79 || 


sàntaþ ÷àdyena sa§yuktaþ ùaùñhasvarayuto'pyadhaþ || 1-80 || 

caturda÷asvaràkrànto bindunàdàntabhåùitaþ | 

manmathaþ kathito hyeùa surasiddhanamaskçtaþ || 1-81 || 

yenedantu jita§ sarva§ jagat sthàvarajaïgamam | 


sàntaþ h, ÷akàrasya tàlavyasya àdyaþ v, ùaùñhaþ å, caturda÷asvaraþ
au, etadakùarasa§ghàtàtmàya§ mantro vindvàdiyuktaþ || 81 || 


hararàdisamàyuktaþ åkàràdhaþ sabindukaþ || 1-82 || 

meghanàde÷varo hyeùa bhairavaþ samprakãtãtaþ | 


akàrasya uccàraõàrthatvàt h-r, rasyàdinà anackena yakàreõa yuktaþ
sabindukaþ || 82 || 


kùasàntabãndusa§yuktaþ pa¤camena vibheditaþ || 1-83 || 

some÷varaþ samàkhyàto janmamçtyuvinà÷anaþ | 


kùasayoþ kùakàrasakàrayoþ, antarmadhye "h" pa¤camena ukàreõa
vibhedita uccàryamantraråpatàmàpàditaþ | 


kùàdiryàntasamopeto hàntenàdhoniyojitaþ || 1-84 || 

bhànto vàdirlakàrànto ràdyo'dhorudrayojitaþ | 

bindvardhendusamàyukto nàda÷aktisamanvitaþ || 1-85 || 

vidyàràjaþ samàkhyàto mahàpàtakanà÷anaþ | 


kùàdiþ h, yasyàntaþ r, hasyàntaþ kù, bhasyàntaþ m, vasyàdiþ l,
lakàrasyàntaþ v, rasyàdibhåta§ bãja§ y, adho rudraþ åkàraþ,
evamåkàràntà aùñauvarõàþ, gçhãtanàdàdivyàptiko vindurnavama 
ityaya§ navàtmà, mahàpàtakanà÷ana iti pårvavat | ete ca navame pañale
vakùyamàõatattatsiddhisàdhakatvàdevamabhidhànà uktàþ || 85 || 

eva§ ca


bhairavàùñakametaddhi parivàraþ prakãtãtaþ || 1-86 || 


sa§sàryanugrahàya gçhãtàkàrasya parabhairavasya 
ra÷mipu¤jasthànãyametadbhairavàùñaka§ dvitãyapañale 
pradar÷ayiùyamàõadhyànasvaråpam || 86 || 

jagadadhiùñhàtéõৠlokapàlànৠ
bhagavacchaktiråpakapàle÷àdyadhiùñhitànৠtadvyàptyaiva lokottarayà 
påjyànৠmantràn vaktumàha ---- 


laukapàlà§stathoddhçtya svanàmapraõavàdikàn | 

namaskàràvamànà§÷ca sàstrànsa§parikalpayet || 1-87 || 


svanàmnà praõava àdiryeùàmiti vigrahaþ | sàstrànityanena astràõi
na pçthagàvaraõatayà kalpayet, api tu "o§ indràya vajrahastàya
namaþ" ityàdi krameõa agniyamanirçtivaruõavàyukubere÷ànàn 
÷aktidaõóakhaïgapà÷adhvajagadàtri÷ålahastà§÷caturthyantàn
praõavàdinamaskàràntàn ekàvaraõatayà kalpayet, iti ÷ikùayati | 

"bhairavàùñakaråpeõa dhyàtavyà" (2-125)

iti vakùyamàõatvàdiha lokapàlàùñakameva, na tvanyatreva tadda÷akam | 
asmin mantrapañale ÷ma÷ànàdhipamantrà bhàvino'pi noddhçtàþ teùৠ
yadyekaviùayatvàt "uddhçtya parikalpayet" iti vàcoyuktyà 
samanantarapañalabhàvino nyàsapåjàvidheþ prakàramupakùipan pàñalik㧠
sa§gati dar÷ayati bhagavàn || 87 || 

"adhvàna§ sakala§ nimajjya susitৠcinmåtãmunmajjya tà§
kçtvà bhairavaråpiõ㧠tadakhila§ råpa§ tritattvàtmakam | 
÷aktitraidhamaya§ vilàyya parame svacchandadhàmni sphurattacchaktiprathita§
tadàtma nikhila§ loke÷varànta§ numaþ ||"

"gatànugatikaproktavyàkhyàbhedatamo'panut | 

paràbhedarasollàsã svacchandoddyota utthitaþ ||"


iti ÷rãsvacchandatantre 
÷rãmahàmàhe÷varàcàryavarya÷rãkùemaràjaviracitoddyotàkhyavyàkhyopete
mantroddhàraprakà÷ana§ nàma prathamaþ pañalaþ || 1 || 





dvitãyaþ pañalaþ


" svacchandodyotaþ "


vigalati bhavadaurgatya§ mokùa÷rãþ ÷rayati hçtkaja§ kacati | 

prasarati paramànando yatra tadã÷àrcana§ jayati || 


pra÷nodde÷akrameõa pràptàvasara§ kàlasvaråpa§ kàmyavannityavidhau 
pràyeõa anupayogàt bahuvaktavyatvàcca anabhidhàya, yatraiùৠ
mantràõৠsàdhakatamatva§ yena ca mantràþ phaladà bhavanti, 
tamarthasaïgatyà pràptapratipàdanàvakà÷amarcàjapahomàdividhi§ 
prakà÷ayitu§ dvitãyapañalàrambhaþ | tatra ïityapårva§ naimittikam" iti 
nityameva tàvadvidhi§ pradar÷ayitu§ 


÷rãbhairava uvàca ---- 


athàrcana§ pravakùyàmi yathàvadanupårva÷aþ | 


atheti mantraprakà÷ànantara§, snànanyàsàvàhanàderjapahomàde÷ca
arcanàïgabhåtatvàdaïgibhåtamarcanameva, prakarùeõa iti vaitatyena,
vakùyàmi | yathàvaditi garbhãkçtavyàpti§satattvatayà, anupårva÷a
iti snàna÷aucàdikrameõa | yata iyamarcanakriyà pàkakriyàvat 
anekàvayavakriyàrambhapåtãþ, ataþ 
snànàdyavayavakriyàbhighàtapuraþsara§ tatpratipàdanam, na ca 
akçta÷uddheþ snànàdhikàra iti ÷aucapuraþsarameva snàna§ dar÷ayati ---
- 


÷auca§ kçtvà tataþ snàna§ kartavya§ tu mçdambhasà || 2-1 || 

÷ucisthànànmçda§ pårva§ gçhãtvàstreõa ÷odhitàm | 

prakùàlya jalatãra§ tu sthàpayettৠvarànane || 2-2 || 


astreõeti ÷thåle karmaõi niùkalasya anadhikaràt" sakalena 
tçõake÷aparõakàùñhàdi, astramantreõa coddharet || 2 || 


bhàgadvaya§ tato'streõa kartavya§ tu kç÷odari | 

tata iti = ÷odhitàyàþ mçdaþ || 


bhàgàrdhena kañi§ corå jaïghe pàdau tathaiva ca || 2-3 || 

kùàlayeta yathànyàya§ trirantaritayogataþ | 


bhàgàrdheneti ---- ekabhàgasya sa§bandhinà ardhena 
÷rãpårvàdyuktanãtyà
sa§hàrakrameõa àdau pàdau prakùàlya jaïghorukañi kùàlayet iti
yathànyàya÷abdàrthaþ, trãn vàrà§striþ madhye bhavatà hastakùàlanena
antarito yo yogaþ kùàlanasa§bandhastataþ pàdau prakùàlya hastau
kùàlayet tato jaïghe tato hastau tata årå tato hastau tataþ kañi§
tato'pi hastau iti madhye trireva hastakùàlanam iti "trirantaritayogataþ"
÷abdasyàrthaþ, ukta§ ca ÷rãmçtyujiti ---- 

"pàdau jaïghe karau corå mçtsnàbhistisçbhiþ kramàt | 

trirantaritayogena saptabhiþ ÷odhayet punaþ ||"

iti | punaþ pa÷càt saptabhirhastau kùàlayedityarthaþ | na tu 
tisçbhirhastàviti vyàkhyeyam, dravyàbhyàvçttau sujabhàvàt | yattu 
tisçbhirmàtràbhimçdbhàgairantarito yato yoga iti kenacitpañhitvà 
vyàkhyàtam, tadatyantàsamanvitatvàdupekùyam || 3 || 


ava÷iùña§ tu bhàgàrdha§ gçhãtvàstràbhimantritam || 2-4 || 

saptavàrànvaràrohe arkadãpta§ tu kàrayet | 


ava÷iùñamiti ekasmàdbhàgàt | arkadãptamiti karàbhyৠmçditvà | 
såryaspçùña§ tadadar÷ane pràõaspçùña§ và kçtvà || 4 || 
tenaiva ---- 


÷iraþprabhçti pàdàntamàguõñhya snànamàcaret || 2-5 || 


÷uddhatattvasçùñivyàptyaitat | tadàguõñhyeti liptvà || 5 || 


uttãryodakamadhyàttu upaspç÷ya yathàkramam | 

sa§dhyàyà vandana§ kuryàcchàstradçùñena karmaõà || 2-6 || 


upaspar÷anamàcamanam, tatra càntaþ såkùmadeha÷uddhyartha§ praõavena
trirapৠpànam, dviþsçkvimàrjanam, cakùuràdidvàraspar÷ana§ ceti
yathàkrama÷abdàrthaþ, ÷àstradrçùñena vedàdisiddhena || 6 || 


malasnàna§ bhavedeva§ vidhisnàna§ pracakùmahe | 

bhàgàrdha§ yatsthita§ pårva§ tato bhàgatraya§ kuru || 2-7 || 

vàmahastasya pårve ca dakùiõe cottare kramàt | 


malasnàna§ cittadehà÷uddhiþ | bhàgàrdhamiti, ekasya bhàgasya samastasya
upayuktvàd dvitãyabhàgaþ sakalaþ mçdapekùayà tvardham || 7 || 


pårvabhàga§ tato'streõa saptavàrà§stu mantrayet || 2-8 || 

dakùiõastha§ tathà vaktrairabhimantrya varànane | 

uttara§ càbhimantryaiva§ devenàïgayutena ca || 2-9 || 

pårvabhàga§ gçhãtvà tu da÷adikùu vinikùipet | 

uttareõa tu bhàgena jala§ caivàbhimantrayet || 2-10 || 

bàhumàtrapramàõena bhairave÷amanusmaran | 

àtmàna§ guõñhayitvà tu dakùabhàgena suvrate || 2-11 || 

snàyàdràjopacàreõa sugandhàmalakàdibhiþ | 


atraiva bhairavabhaññàrako yathàdar÷ana§ sakalo niùkalo và, evameva
aïgàdyapi j¤eyam | bàhumàtrapramàõenetisvàbhimukha§ ÷ivatãrtha§
hastamàtra§ prakalpayedityarthaþ | ràjàpacàreõetigçhasthànà§
sati sa§bhave sugandhàmalakàdyabhyaïgasnàna§ vihitameva, na tu
naiùñhikavanniùiddhamityarthaþ || 11 || 


pràõàyàmàbhiùekau tu kartavyau bhairaveõa ca || 2-12 || 


pràõàyàma§ kumbhakavçttyà'vasthànam, abhiùekaþ unmajjanàdanantara§
kala÷amudrayà ÷irasi jalapàtaþ || 12 || 


uttãryodakamadhyàttu tadvàsaþ parivartayet | 

upaspç÷ya kçtanyàso målamantramanusmaran || 2-13 || 

tãrtha§ saïgçhya deve÷i àtmano'gre nidhàpayet | 


nyàsakaraõa§ sa§kùepeõa mantraikàda÷ikayà, tãrtha§ 
saïgçhyatiaïku÷amudrayà àkçùya || 13 || 


tatrastho vandayet sa§dhyৠmàrjanàdiranukramàt || 2-14 || 

aghamarùaþ prakartavya upasthàna§ divàkare | 

japa§ kçtvà nivedyaiva§ praõamya ca varànane || 2-15 || 

mantràõৠtarpaõa§ kçtvà devànàmçùibhiþ saha | 

sarveùৠbhåtasa§ghànৠtatastãrtha§ tu sa§haret || 2-16 || 

målamantramanusmçtya................


hçttàludvàda÷àntavi÷ràntiparayà målamantraparàmar÷àt 
sa§dhyàvandanamida§ parame÷varamantrakrameõa, pårva§ tu 
vaidikairmantraiþ taccàpi anivçttapràgjàtivàsanaiþ kàryam, itaraistu 
vidhisnànànantarameva ÷aivairmantraiþ, yathoktam ---- 

"bràhm㧠kuryànna và karyàcchaivãmeva niyogataþ |" iti | 

eva§ bhasmasnàne'pi dviþ sa§dhyàvandana§ yojyam, vàmakaravipruùà§
dakùakara÷àkhàbhirastreõàdhaþkùepaþ, vaktràïgamantraistu upari,
iti màrjanam, àdi÷abdànmantrasa§hitàjaptadakùakaravàriõaþ ÷irasi
kùepaþ taccaitadanukramàt, anukrama÷ca aghamarùaõàdanantara§
màrjanàdi, tata upasthànamiti, ãdç÷astatràgamo dakùiõapàõistha§
jala§ sitaråpa§ praõavatejasoddãpita§ dakùanàsàpuñenaiva 
antaranupraviùña§ vàïmanaþ kàyamalakùàlanàt kçùõaråpa§ 
vàmanàsàpuñàt bahinãþsçta§ dhyàtvàdhaþ kùipet, iti, 
ãdç÷amupasthànamiti parame÷vara÷aktyàtmasåryasa§mukha§ 
mantrasa§hitayà a¤jalikùepaþ, tato yathà÷akti japa§ kçtvà hçtsthàya
÷rãbhagavate pårakeõa nivedya 
÷arãràdiprahvãbhàvonmagnaparasvaråpànuprave÷aråpa§ praõàmam, 
svakalpamantràõৠjalena tarpaõa§ kçtvà "devebhyo namaþ" 
ityàdikrameõa devaùãbhåtasa§ghànৠtarpaõa§ kçtvà, 
målamantramanusmçtya, sa§hàramudrayà ÷ivatãrtha§ sa§haret svàtmani 
anupraviùña§ dhyàyet || 16 || 

eva§ jalasnànamuktvà bhasmasnàna§ naiùñhikasyàva÷yakam, gçhasthasya
kàmacàràdvaktumàha ---- 


................bhasmasnànamataþ param | 


ucyate iti ÷eùaþ, tantràntaroktavidhisàdhitam astràbhimantrita§
bhasma kçtvà, à kàddhçdayàvadhi, à pàdàcchironta§ hçdanta§ và
sa§hàrakrameõa bhasma kçtvà iti samuddhålya || 


malasnàna§ prakartavya§ bhàvitenàntaràtmanà || 2-17 || 


prasannena cittena || 17 || 


parivçttya tato vàsaþ sa§dhyৠpràgiva vandayet | 


jalenaiva || 


vidhisnàna§ tataþ kuryàd bhairave÷amanusmaran || 2-18 || 


bhairavavyàptimàtmano vibhàvayan || 18 || 


÷iro vaktra§ ca hçdguhya§ pàdànta§ ca vibhàga÷aþ | 

bhairaveõàïgayuktena samuddhålya§ yathàkramam || 2-19 || 


sàïgena målena bhasma abhimantrya ÷uddhatattvasçùñyartha§  
mårdhàdipàdàntamuddhålayet || 19 || 

tato'pi ---- 


abhiùeka§ prakurvãta para§ tattvamanusmaran | 


niùkalavãryamàvi÷an || 


sa§dhyàyà vandana§ kuryàdyathàpårva§ varànane || 2-20 || 


yathàpårvamiti jalenaiva aghamarùaõàdika§ kàryamityarthaþ | abhiùeko
målamantreõa kala÷amudrayà bhasmamuùñeþ ÷irasi kùepaþ, eva§ 
bhasmasnàna§ gçhasthenàpi kàmataþ kàryam, tantràntaranidãùñanãtyà 
tripuõórakamàtrameva và gçhasthena kàryam || 20 || 

eva§ snàna§ vidhàya arcàvidhi§ kartumupakrameta ---- 


tato yàgagçha§ gatvà hastau pàdau ca kùàlayet | 

rathyàdhåliliptau pàdau tatspar÷àddhastàvapi kùàlayet | 

÷ikhৠbaddhvà ÷ikhৠsmçtvà upaspç÷ya vidhànataþ || 2-21 || 


upaspç÷ya àcamya, vidhànataþ ekàgracittatayà, ÷ikhৠ÷ikhàmantra§
smçtvà, ÷ikhৠmadhya÷aktim, baddhvà avaùñabhya || 21 || 

bàhyapåjàdhikçtatvamàtmani janayitu§ sa§kùepeõa 
mantraikàda÷ikàsmaraõena ---- 


sakalãkçtadehastu puùpamàdàya suvrate | 

diïmàtçbhyo namaskçtya dvàra§ sa§prokùya yatnataþ || 2-22 || 

÷ivàmbhasàstramantreõa vighnaproccàñana§ bhavet | 


÷ivàmbhasà iti vadan sàmànyàrghapàtramàdau bàhyapåjàrtha§ kurvãteti
såcayati || 22 || 

tataþ ---- 


dvàra÷àkhordhvato deva§ gaõe÷a§ ca ÷riya§ tathà || 2-23 || 

sa§påjya gandhapuùpàdyairdhåpàdibhiranukramàd | 

arghyapàdyopahàrai÷ca................


"o§ diïmàtçbhyo namaþ" iti kusuma§ kùiptvà, àyatane yàgagçhe bàhye 
và vyomni prabhàmaõóalavçùa÷ålasåryàn 
bàhyaparivàraniùñhordhvaóambhare dvàrasya dakùiõàdvàmànta§ 
gaõe÷a§ tathà÷abdasamuccitৠvàgã÷㧠÷riya§ ca praõavàdinamaþ 
÷abdàntena mantreõa påjayediti kramaþ || 23 || 


............ñato dvàrasya cottare || 2-24 || 

nandigaïge samabhyarcya mahàkàla§ ca dakùiõe | 

kàlind㧠caiva sampåjya yathànukramayogataþ || 2-25 || 


kàlind㧠yamunàm, dakùiõasrotasaþ sa§hàrapràdhànyànmahàkàlayamune
dvàrasya dakùiõe eva påjye | vàme tu nandigaïge, 
÷àktasphàrasàratvàccàsya nayasya gupte svagçhàdau dvàravàmàt 
prabhçti vàmakareõa påjayediti guravaþ | eùa ca dvàradevatàkramaþ 
÷rãtri÷irobhairavasrotasi dç÷yate, kevala§ tatra 
dvàravàmadakùiõayodãõóimahodaràvadhikau påjyàvuktau | vàmasrotobhede 
punaþ sçùñipradhàne dvàrasya dakùiõe nandi-gaïga-meùàsyàþ, vàme
tu mahàkàla-yamunà-cchàgalàsyà iti kramaþ, siddhànteùu tu dvàrasya
dakùiõe nandi-gaïge vàme tu mahàkàla-yamune | pràya÷ca siddhàntapriyo
lokaþ siddhàntakramamà÷ritaþ, itãha lokottare bhairavasrotasi
bhagavadukta eva kramaþ à÷rayitavyo na tvanyathà bhramitavyam | ato
ye siddhàntadar÷anabhràntà bhagavadukta§ pårvapa÷cimadvàràpekùayà
viparyàsayanti te viparyastà eva || 25 || 

tataþ ---- 


bhairavàstra§ samuccàrya puùpa§ saïgçhya bhàvitaþ | 

saptàbhimantrita§ kçtvà jvaladagni÷ikhàkulam || 2-26 || 

nàràcàstraprayogeõa pravi÷ed gçhamadhyataþ | 


atràdau dehalyarcৠkuryàt, bhairavàstramatidãpta§ niùkalàstrameva, 
jvaladityàdi dhyànam, 
nàràcàstraprayogastarjanãmadhyamàïguùñhapreraõàt, gçhamadhyata iti, 
prakùipanniti ÷eùaþ || 26 || 


nivàrita§ tena sarva§ vighnajàlamanantakam || 2-27 || 


bhàvayediti ÷eùaþ || 27 || 


tato rakùàrthamastra§ ca da÷adikùu vinikùipet | 


vighnànৠprave÷àvakà÷anà÷àya || 

atha ---- 


madhye sa§påjya brahmàõa§ gandhaiþ puùpairanukramàt || 2-28 || 

dakùiõàyৠtato mårtau praõavàsanasa§sthitaþ | 

upavi÷yàsana§ baddhavà svabhyasta§ vai puraþsthitam || 2-29 || 


brahmàõa§ vàstvadhiùñhàtàram | dakùiõàyàm iti 
dakùiõasroto'nuùñhànapravçttau, 
samastabhedaploùakàghoravaktrasa§mukhatvasyànuråpyàt; 
mantroddhàrapràrambhe tvanuùñhànasyàpravçtteþ "pràïmukhodaïmukho và" 
ityuktam | praõavàsane vaõãtavyàptike samyagbhairavàbhedàbhimàne 
sthitaþ || 29 || 

karanyàsamàha ---- 


gandhadigdhau karau kçtvà astreõa pari÷odhayet | 

kavacenàvaguõñhyaitau plàvayedamçtena tu || 2-30 || 

parৠ÷akti§ tu sa§kùobhya.................


gandhena alaktakàdinà, digdhau liptau, pari÷odhayet kriyà÷aktitva§
pràpayet | parৠdvàda÷àntastha÷ivacandracandrikàråpৠ÷akti§
sa§kùobhyànaïgadhenavãyuktyà prasaronmukh㧠kçtvà, "amçtena"
parànandarasena, "plàvayet" àcchurayet | pa÷càt tathàråpatàrakùàrtha§
kavacamantreõàvaguõñhya || 30 || 


..............ñato'nanta§ prakalpayet | 


kara÷uddhividhàne tattanmantrairnyàsa ucita eva kàryaþ |  
tenopabàhudaõóàgragagranthipràntavatãvidyàpadordhvàvasthitànà÷ritapre
tàntamanantàsana§ pràïnarõãtatattva§ praõavena kalpayet || 


måt㧠nyasyànuvaktràõi svacchanda§ parikalpayet || 2-31 || 


måtãbrahmakavàñakalàvaktranyàsàdi pràgeva nirõãtam | ato yatra
yatràyàti tatra tatra prathamapañalanirõãtavyàptiranusartavyà | 

÷vacchandam"

iti sakalam || 31 || 

anantaram ---- 


aïguùñhàdikaniùñhànta§ vinyasedaïgapa¤cakam | 


ubhayorapi karayoþ padmamudràmàviùñayoþ | "astra§ nakheùu" iti guravaþ 
|| 

tataþ ---- 


bhairavànapi saïkalpya para§ tattvamanusmaret || 2-32 || 


"bhairavàn" kapàlã÷àdãnaùñau vàmatarjanãto dakùiõatarjanyantam,
para§ tattva§ niùkalanàtha§ sàïga§ sadevãkam, arthàt 
sphàritàïguùñhayoþ, anusmaret vi÷vànugàmitvenànusandadhyàt | yadyapi 
karayoþ piõóàvayavatvàt bhàvipiõóanyàsenaiva nyàsaþ sa§padyate, 
tathàpi sarvakarmapravçttiprathamàïkurakalpayor 
bhagvatkriyà÷aktimayatvapratyabhij¤ànàyatayordehanyàsàt pårva§ 
sarvàgameùu nyàsa ucyamàna upapanna eva | ÷ivahastastvanyàdçgeva 
vi÷iùñavidhiviùayaþ || 32 || 

eva§ karanyàsamuktvà dehanyàse itikartavyatàmàha ---- 


pràõàyàmatraya§ kàrya§ dehasa§÷uddhikàraõam | 


iha caitanyavi÷leùapåvãkৠdehadàhotplàvanàpyàyanàdimay㧠
÷uddhimàdhàya bhairavàtmatàpattiþ kàryà | caitanyasya ca ---- 

"pràksa§vitpràõe pariõatà |"

iti nãtyà pràõenaiva vi÷odhana§ kàryam | na cà÷uddhena tena tatkartu§
÷akyamiti prathama§ tacchuddhiþ | dehasyà÷uddhasya puryaùñakaråpasya
sa§÷uddhikàraõam || 

tatpradar÷aya§÷caitanyavi÷leùa§ vaktumàha ---- 


a÷uddhaþ svamarudrecyaþ ÷uddhenàpårayettanum || 2-33 || 

kumbhaka§ recaka§ kçtvà vyomnyàtmàna§ nidhàpayet | 


"a÷uddhaþ" iti bahiþprasare hevàkacà¤calyapràbalyollàsitavikalpatayà
jãvasya pà÷atvena sthitaþ | "recyaþ" iti svarasavàhapra÷amanena 
bhogadvàda÷ànte nive÷yaþ | "÷uddhena" iti 
dvàda÷àntavi÷ràntilabdha÷àktabalena | à samantàt svarasavàhanirodhena 
pårayet tacchàktaspar÷enàcchurayet | àpåryaiva§ ka§citkàla§ 
prave÷anirodhena balalàbhàya hçdayànmålapãñhànta§ 
pårõakumbhavadacalasthityà sthàpayet | tataþ 
kumbhakaprakarùalabdha÷àktabalena tena 
vakùyamàõadivyakaraõànusaraõayuktayordhvarecaka§ kçtvà 
pràõà÷rayamàtmàna§ vyomni muõóànte vi÷ràmayet | eùa ca 
praõavoccàrasagarbhaþ pràõàyàmaþ kàryaþ | atra ca recanàdau 
vyomavi÷ràntyante pa¤cake dhàraõàpa¤caka§ manasà 
såkùmabhujayànusa§dhàyàvikalpavi÷ràntyà mano'haïkàrabuddhãþ 
paratattve vilàpya vi÷ràmyet | eva§ såkùma÷arãra÷uddhirbhavati,
iti guravaþ || 33 || 

ki§råpamàtmànamityàha ---- 


khadyotaianibha§ såkùma§ karaõaistu vivajãtam || 2-34 || 

kàryeõaiva vihãna§ ca màyàpradhvastagocaram | 


khadyotakanibha§ prakà÷amàtratattvam, såkùmam avedyam, karaõaiþ 
trayoda÷abhirindriyaiþ kàryeõa sthålasåkùmàtmanà da÷avidhena, 
pradhvasto màyàgocaraþ kàlaniyatyàdiryasya, iti vyatyayaþ pårvanipàtasya 
|| 34 || 

eva§ ÷uddhatàmàpàdito'pi ---- 


÷ivãkàryastathàtmaiva yathà bhavati tacchçõu || 2-35 || 


"÷ivo bhåtvà ÷iva§ yajet |"

iti nyàyàt | ÷çõu antaþ paràmç÷a || 35 || 


para§ bhàva§ tu saïgçhya................


"ahameva paro ha§saþ ÷ivaþ paramakàraõam" (4-399)

ityàdau vakùyamàõa§ para§ svabhàvam, samyagiti avikalpàvaùñambhena,
gçhãtvà svãkçtya || 

ata eva sçùñisa§hàrakàriparame÷asvaråpasamàve÷àt ---- 


........ñataþ ÷oùyà tanuþ priye | 


såkùmàyàþ ÷uddhatvàt sthålà || 


katham ---- 


sa§hàreõa yabhinnena rudrabãjayutena ca || 2-36 || 


sa§hàraþ kù ã÷ànasphàraråpo yabhinno ya ityanena yuktaþ, rudrabãjam
åkàraþ, bindurarthàkùiptaþ | evamanyatra | atra dehe pàthãkà 
dhàraõৠkçtvà tacchoùaõe vàyavã dhàraõà smartavyà | tanoþ 
÷oùo'hantàbhimànarasatanåbhàvaþ || 36 || 


tenaiva dahana§ kàryamårdhvàdho'gniyutena ca | 


tenaivedàn㧠nirõãtatattvena sa§hàreõa, årdhvàdho'gninà repheõa
yuktena tena r kù r y åÁ iti piõóãkçtabãjàkùareõàgneyyà dhàraõayà
kàlàgninà à pàdànmuõóànta§ dahanam, iti ahantàbhimànapà÷asya
ploùaõa§ kàryam || 


adho viùõusamàyukto vàyuvarõaþ sabindukaþ || 2-37 || 


utpåyanakaro hyeùa..................


viùõurukàraþ, vàyuvarõo y, utpåyanamutplavanam, pluùñasyàpi 
dehàbhimànasya sa§skàra÷eùasya vàyavyà dhàraõayaiva nirdhånanam || 37 
|| 


..........plàvane vàruõaþ smçtaþ | 

bindumastakasa§bhinnaþ................


vàruõo vakàraþ sabinduko vàruõadhàraõayà 
årdhvadvàda÷àntàdadhomukha§ pravçttaiþ 
pårõacandràkàrabinduprasaratsitaprakà÷avàripåraira÷eùaplàvakaþ 
smçtaþ, sa plàvane bhàvi÷uddhasargabhittiviracane prabhavatãtyarthaþ | 
sarvàõi caitàni bãjàni parasvasvabhàvaprabhàvaprabhà÷rå(bhå)tàni 
vicintyàni | atra ca viùasyeva màrakatva§ mantrayuktyà 
dehasyàhamabhimànàtmakapà÷aråpatva§ dahyate, pratidina§ 
tadabhyàsaprakarùeõa ca ÷ivàhantojjçmbhate, na tu sàkùàd deho dahyate, 
pratyakùabàdhàt | ata evànàdidehàhaïkàrasyàpasàryatvàt pratyaha§ 
÷uddhàtmasthitigrahaõatadànayanàmçtaplàvanabhairavatàpàdanàdi 
kriyamàõa§ yuktameva || 

evama÷uddhadehasa§hàrayuktimuktvà ÷uddhadehasçùñi§ vaktumàha ---- 


.......÷aktinyàsastato bhavet || 2-38 || 


tato dehadàhàdyanantara§ vi÷vavaicitrya§ bibhratyàþ pàrame÷varyà
manonmanikàyàþ ÷akterbhàvimantramaya÷uddhadehanirmàõabhittibhåtàyà
nyàso bhavet || 38 || 

tadanu ---- 


ànayetta§ yathànãta§ plàvayedamçtena tu | 


yatheti madhyamàrgordhvarecakeõa nãta§ tam àtmànamårdhvarecakeõaiva
ànayet ÷aktidehasya madhya§ hçdaya§ kalpanayà pràpayet, amçtena 
parabhàvasamàve÷àvaùñambharasena, plàvayet bherevàbhedaparàmar÷amaya§
kuryàdityarthaþ | tathàbhåtameva nãta§ tamànayet || 

kãdç÷a§ ca ---- 


malapradhvastacaitanya§ kalàvidyàsamà÷ritam || 2-39 || 

ràgeõa ra¤jitàtmàna§ kàlena kalita§ tathà | 

niyatyà yamita§ bhåyaþ pu§bhàvenopabç§hitam || 2-40 || 

pradhànà÷ayasa§panna§ guõatrayasamanvitam | 

buddhitattvasamàsãnamahaïkàrasamàvçtam	 || 2-41 || 

manasà buddhikarmàkùaistanmàtraiþ sthålabhåtakaiþ | 


yuktamiti ÷eùaþ | nayanànayanapàtratvàdeva saïkocàbhàsaråpeõa malena 
pradhvasta§ guõãbhåta§ caitanya§ yasya, ata eva 
ki¤citkartçtvaj¤àtçtvaråpàbhyৠkalàvidyàbhyৠsamà÷ritam | 
evamanyat | anyeùৠca kalàdãnৠsvaråpamuttaratra svàvasare 
nirõeùyàmaþ || 41 || 

yadetanmàyàdikùityanta§ tattvajàtam ---- 


praõavena tu sarva§ taccharãrotpattikàraõam || 2-42 || 

nyasetkrameõa deve÷i tri§÷adeka§ ca sa§khyayà | 


÷arãrotpatteþ kàraõa§ màyàdikùityanta§ tattvàni ekatri§÷ata§
praõavena ÷rãmanniùkalabhaññàrakatulyavyàptikena 
÷uddhadehotpattyartha§ nyaset | praõavanyàsàccaitàni 
pràgda÷àto'nyàdç§÷yeva (bhavanti) | tathàhi ---- akhyàtiråpà
màyà bhedapràgalbhyàvimohinã asya, kalà 
påjàdhyànàdiki§citkartçtvonmãlikà, vidyà tàttvikavivekapradà, ràgo 
bhaktyabhiùvaïgapradaþ, kàlaþ upade÷àdiviùayakalanàpradaþ, niyatiþ 
bhagavadàràdhanàdau niyàmikà, pu§bhàvaþ "aha§ ÷iva eva" iti 
prathàprarohakaþ | evamanyat || 42 || 

asyàstattvaikatri§÷ato madhyàt ---- 


ùañtattvã tvàtmasa§baddhà j¤àtavyàtra varànane || 2-43 || 


màyàdiniyatyantà ka¤cukaråpà ùañtattvã àtmanaþ pu§stattvasya
taõóulakambukavat samyagàlakùya pçthaktayà baddhà j¤àtavyà, na
tvasyàmàtmàbhedo gràhyaþ | evamàtmanaþ paro dehaþ || 43 || 

sthålasåkùmau yugapadàha ---- 


pradhànàvaniparyanta§ ÷arãra§ ca vinimãtam | 


j¤àtavyamiti liïgavipariõàmàt | vinimãta§ kçttrima§ na tu 
tàttvikamityarthaþ || 

atra ca ---- 


catuvã§÷atitattvàni caitanyarahitàni tu || 2-44 || 

draùñavyàni varàrohe................

draùñavyàni vedyatayaiva ni÷ceyàni || 44 || 


yadyetànyacetanàni kathametàni dç÷yante ? ityàha ---- 


.........puruùàdhiùñhitàni tu | 

sacetanàni sarvàõi j¤àtavyàni sadaiva hi || 2-45 || 


adhiùñhitatà kalodvalitasvakartçtàcchuraõam, j¤àtavyàni 
ahantàpahastanena vedyaråpàõi boddhavyàni, buddherapi vçttidvàreõa 
vedyatvàt | vedyatvàdevaitàni taõóulatuùavad bahiraïgàni | ùañtattvã 
tu àtmano'ntaraïgapradhànasya sa§vedyaparvatvamiti || 45 || 

tena saha ---- 


pa¤cavi§÷akametacca pràkçta§ samudàhçtam | 


prakçtireva pràkçtam, prakçteràyàta§ ca pràkçta§ 
guõàdikùityantameva | "o§ ÷uddhadehàya namaþ" iti mantreõa 
yugapatùañtattvãråpa§ param, tanmàtràntaþkaraõaråpa§ såkùmam, 
pçthivyàdiråpa§ ca sthåla§ paràmçtaplàvitasyàtmano deha§ nyaset || 

tàmeva ÷uddharåpatৠsphuñayitumàha ---- 


tato måt㧠nyased devi målamantrasulakùitam || 2-46 || 

sakala§ bhairava§ nyasya dvàtri§÷àrõa§ sulocane | 

mukhàni kalpayetpa÷cànmårdhàdicaraõàvadhi || 2-47 || 

vaktràõi kalpayet pa÷càdårdhva§ pårva§ ca dakùiõam | 

uttara§ pa÷cima§ caiva yathàvatpravibhàga÷aþ || 2-48 || 

kalàbheda§ yathàpårva§ ÷odhyàdhvàna§ prakalpayet | 

navatattva§ tritattva§ ca vidyàïgà locanatrayam || 2-49 || 

vargàtãtena kùurikàmårdhvàdho'gnipradãpitàm | 

ùoóa÷àntargatà sà tu rakùikà vighnanà÷ikà || 2-50 || 

navaka§ kalpayet pa÷càt rmådhni vaktre ca kaõñhake | 

hçdaye nàbhide÷e ca guhya årvo÷ca jànutaþ || 2-51 || 

pàdànta§ caiva vinyasya svadhyànaguõasa§yutam | 

kriyàj¤àne tathecchà ca dakùe vàme ca madhyataþ || 2-52 || 

vidyàràjaþ smçto hyeùa bhairavo mantranàyakaþ | 


sarvametatprathamapañala eva yathà nirõãtasatattva§ tathehottaratràpi
cànusa§dheyam, viùamamatirikta§ ca vyàkriyate | mukhànãti kùàdãni,
mårdhàdãti daõóabhaïgyà sahàyameva kramo yukto bhairavanyàsànta§
sçùñikramasya sthitatvàdityuktatvàt; ato na 
naiùñhikàbhipràyeõànyathà
vyàkhyeyam | yathàvatpravibhàga÷a iti kavàñavaktrabhaïgibhyàm | 
÷odhyàdhvànam iti sakalanyàsànte kalàdyekatamamadhvàna§ bhàviyuktyà 
garbhãkçtetaràdhvapa¤cakanyàsàdiva÷ena ÷odhanãya§ dãkùàyàmeva 
kalpayet | yadvakùyati ---- 

"dãkùàkàle tu deve÷i ÷odhyàdhvàna§ prakalpayet" (2-273)

iti | vidyàïgà iti sa÷o'tra à-àde÷aþ, vidyàïgànãtyarthaþ | 
kùurikàmantraþ kañyৠnyasyaþ, sa pårvamanuktatvàdihoktaþ | 
vargàtãtaþ kù, agniþ r, ùoóa÷àntaþ ùoóa÷asvaràõàmantaþ aþ, 
navakam iti ÷rãsvacchande÷akapàlã÷àdyaùñakopetam | asya rmådhni 
ityàdinà nirde÷aþ | svasthà (dhyà) nàdi samanantara§ bhaviùyati | 
kriyetyàdi pàñhakramàdarthakramasya balãyastvàt ---- 

"jyeùñhàj¤àne tathà dakùe kriyà vàmà tathottare" (7-152)

iti bhàvigranthenaikàrthatvàt pràdhànyàcca dakùiõe j¤àna÷aktervàme
kriyà÷akternyàsaþ || 52 || 

paranyàsamàha ---- 


niùkala§ tu tathàvàhya aïgànyeva§ yathàkramam || 2-53 || 


nyasedityeva | à samantàt dvàda÷àntàdvàhayitvà avatàryetyarthaþ | 
evamityàvàhya, aïgàni ca sarvaj¤atvàdiguõaùañkaråpàõãti 
pårvamevoktam | tenàtràïgatràõaråpàõyaïgànãti
tantràntarayojanamasat | aïganyàsàvasare mudràùañkabandhaþ
kàryaþ iti guravaþ | tatra hçdi nilãnàïguùñhà muùñiþ, 
saivocchiratàïguùñhà ÷irasi, ucchiratatarjanãkà ÷ikhàyà§, 
parasparàntaritàïguli pàõidvaya§ kavace, 
madhyamàtarjanyanàmikàbhirnetratrayaspar÷o netre, 
tarjanyaïguùñhacchoñikàdar÷anamastre || 53 || 

àvàhanànantaram ---- 


gandhairdhåpaistathà puùpaivãvidhairbhakùyabhojanaiþ | 

påjayed devadeve÷a§ manasaiva prakalpitaiþ || 2-54 || 


eva§ ca ---- 


àtmàna§ bhairava§ dhyàtvà tato hçdyàgamàcaret | 


puryaùñaka÷arãramapi bhairavãkartumaya§ prakrama àrabdhaþ || 54 || 


tatra yàjyasya bhairavaråpasyàtmana àsananyàsa§ tàvadvitatya  niråpayati 
---- 


nàbhau kanda§ samàropya nàla§ tu dvàda÷àïgulam || 2-55 || 

hçdanta§ kalpayedyàvattatra padma§ vicintayet | 

aùñapatra§ mahàdãpta§ kesaràla§ sakaõãkam || 2-56 || 


kanda§ padmotpattimålam, samàropya parikalpya, mattagandhapãóanayuktyà
ca kanda§ nàbhau nàbhiviùaye samàropya ullàsya, nàla§ 
pràõa÷aktiråpam, nàbhihçdayàntaràlasya dvàda÷àïgulatvàt 
dvàda÷àïgulamityuktam || 55-56 || 

atra vyàptimàha ---- 


kanda§ ÷aktimaya§ tatra nàle vai kaõñakàstu ye | 

bhuvanàni ca tànyeva rudràõৠvaravaõãni || 2-57 || 

màyàtmako bhaved granthira÷uddhàdhvavyavasthitaþ | 

vidyàpadma§ mahàdãpta§ kaõãkàbãjaràjitam || 2-58 || 

puùkaràõi ca deve÷i tatra vidye÷varàþ smçtàþ | 

eva§ dhyàtvà mahàpadma§ sarvadevamaya§ ÷ubham || 2-59 || 


kalpayedityanuvartate | ÷aktiricchàtmà pàrame÷varã àdhàrabhåtà
yasyৠvi÷vamidamàdhirayate sà "vyomàkàràm" iti vakùyamàõatvàt
garbhãkçtadharàditattvacatuùñayà | yathokta§ ÷rãpårva÷àstre ---- 

"àdàvàdhàra÷akti§ tu nàbhyadha÷caturaïgulàm | 

dharৠsuroda§ pota§ ca kanda÷ceti catuùñayam ||" (8-55)

iti | tatra aptattvavyàptyà suràrõavam, tejovyàptyà khyàta§ (potam),
pràõaprasåtihetu§ vyåhàtmaka§ vàyuvyàptyà kandamityeva§vyaktikà
÷aktiþ prakçta§ råpa§ yasya tatsàramityarthaþ | ata eva 
aïkuranàlaråpà÷eùàdhvavyakteþ tatra 
gandhatanmàtràdikalàtattvàntanàlavyàptiþ | rudràõàmiti 
tattattattvàdhiùñhàtçõàm | mahàdãptamiti 
÷uddhàdhvavartya÷eùamantratejomayatvàt | puùkaràõi bãjàni | 
vidye÷varàþ anantabhaññàrakàdyàþ ÷ikhaõóyantàþ | eva§
kandanàlagranthidalakaõãkàbãjaråpa§ ùaóutthamàsana§ prasiddham || 59 
|| 

àsananyàse kramamàha ---- 


÷aktinyàso bhavet pårva§ kanda§ tu tadanantaram | 

aïkura§ nàlavinyàsamananta§ parikalpayet || 2-60 || 

tejomaya§ mahà÷ubhra§ sphuratkiraõabhàsvaram | 


vi÷vollekhabhittibhåtàmicchà÷aktimàvi÷ya tadavaùñambharåpa§ 
kandamàkramya tadunmeùatatprasararåpàïkuranàlàtmakama÷eùa§ 
màyàntamadhvànamàsåtrya tadupari ananta§ vidye÷a§ tejomaya§ 
smaraõamàtreõa kalpayedityarthaþ || 60 || 

nàla§ vinyasya yadukta§ "ananta§ parikalpayet" iti, tanmadhye
granthisthàne si§hàsana§ tadupari ca padma" krameõa kalpayitumàha ---- 


dharma§ j¤àna§ ca vairàgyamai÷varya§ ca kramànnyaset || 2-61 || 


ete ca ---- 


sitaraktapãtakçùõà àgneyyàdã÷adiggatàþ | 

pàdakàþ si§haråpàste trinetrà bhãmavikramàþ || 2-62 || 


pàdakà iti-etadvàsanànuviddhà hi sa§saranti sa§sàre ---- 
itya÷eùasa§sàriõaþ aj¤àtàþ pàdàþ pàdakàþ, ete si§haråpà iti 
paràkramamahimnà, a÷eùavi÷và kramaõàt | ã÷vara÷aktyadhiùñhàne 
evaitadeùৠghañate na tu sà§khyanaye jaóabuddhidharmaråpatàyàm 
itã÷vara÷aktyadhiùñhànàdete trinetràþ, ghorasa§sàraghàtahetutvàcca 
bhãmavikramàþ || 62 || 

ete ca mumukùuõà ---- 


÷iva÷aktimayà mantrà nyastavyà vãravandite | 


vastutaþ parame÷vara÷aktimayà eva, tathà tvaparij¤àtà 
adharapadasa¤càriõaþ | yadà tu yathà pratyabhij¤àyante, tadà 
mananatràõadharmakàþ pratyabhij¤àtuþ ÷ivasya icchayà mantraråpatৠ
prakañayantaþ ÷uddhaprasaraõisa§sàriõo bhavanti bhaktibhàja iti 
paramàrthaþ, na tvanyathaiùৠmantraråpatà kàcit, 
a÷uddhàdhvavyavasthiteþ || 

si§hàsane'vayavàntaràõyàha ---- 


adharmàj¤ànàvairàgyamanai÷varya§ ca	pràgdi÷aþ || 2-63 || 


uttarànta§ nive÷ya§ tu.............


ete hi ---- 


............gàtrakàþ sitavarõakàþ | 


si§hàsanapaññikàråpàþ | pràya÷ca 
sarve'khyàtimayamàyàcchàditatvàdadharmàdimayàþ, ata eva dharmàdãn 
prati spçhayàlava ityadharmàdaya eùৠmàyàpade aj¤àtàni gàtràõi 
gàtrakàõi, aj¤àtàrthe "kan" || 63 || 

atraiva ---- 


sa§dhànakãlakà÷caiva atasãpuùpasa§nibhàþ || 2-64 || 

vedà yugà÷ca te caiva j¤àtavyàþ krama÷aþ priye | 


àgneyyàdikrameõa pratikoõa§ pàdakena saha gàtrakadvayasya bandhanàrtha§
kãlakadvayamiti | çgàdayo vedàþ, kçtàdaya÷ca yugàstattadbhogavàsanàþ
puùõantaþ sa§sàrabandhanahetavo vicitra÷aïkà÷aïkuråpàþ 
sa§dhànakãlakà ityuktàþ | bandhakatvàdeva ca kçùõavarõà 
j¤àtavyàþ | pårvoktapàrame÷vara÷aktiråpatayà yathà'j¤àtà 
bandhakà bhavanti | nanu ete buddhidharmàþ kathamiyat㧠bhåmi§ 
pràptàþ? ucyate ---- sarveùৠbuddhyàdidharmàõৠmàyotpattibhåþ,
buddhyàdayastu vibhavasthànam, ucchedyàstu målabhåmita ucchinnà na punaþ 
prarohantãtyutpattipadàducchettumetànãdçkkramo da÷ãtaþ || 64 || 

ata eva sattvarajastamà§si målata evocchettu§ si§hàsanopari guõamayameva
màyàmasåraka§ nyasitumàha ---- 


adha÷chàdanamårdhva§ ca rakta§ ÷ukla§ vicintayet || 2-65 || 

madhye tamo vijànãyàdguõàstvete vyavasthitàþ | 


årdhva§ ÷uddhavidyànikañavatãtvàt sita§ sattvaråpam | adhastu 
sa§saraõànuguõatvàdrakta§ rajomayam | madhye tu 
khyàtyàcchàdanaprakarùàt tamomaya§ kçùõam | pràdhànikaþ prapa¤co 
màyàyàmasannityàdi tvasat, a÷eùamàyàkàryasya màyàyৠ
såkùmaråpatayà bhuvanàdhvavarõayiùyamàõasthityàvasthityàvasthitatvàt 
| ÷aktipàtapavitraistu sarvametacchiva÷aktiråpa§ mantratayaiva bhavanãyam 
| 

yadvakùyati ---- 

"yatra yatra" ityupakramya, sarva§ ÷ivamaya§ yataþ || (4-310)

iti || 

atha si§hàsanamasårakopari vidyàpadma§ nyasitumàha ---- 


sita§ padma§ vijànãyàt kesaràõi vicintayet || 2-66 || 

sitaraktaprapãtàni målamadhyàgrade÷ataþ | 

kaõãkà hemasaïkà÷à bãjàni haritàni tu || 2-67 || 


ãdçgvarõameva sitapadma§ bhavati | sitatva§ càsya ÷uddhavidyàmayatvàt 
|| 67 || 

asya daleùu devatànyàsamàha ---- 


vàmৠpårvadale nyasya jyeùñhৠvahnidalà÷ritàm | 

raudr㧠dakùiõapatre tu kàl㧠nairçtagocare || 2-68 || 

kalavikaraõ㧠dekà vinyasyed vàruõe dale | 

balavikaraõ㧠dekà vàyavyadalamà÷ritàm || 2-69 || 

balapramathanã devãmuttare viniyojayet | 

sarvabhåtadaman㧠ca e÷ànyৠviniyojayet || 2-70 || 

madhye manonman㧠dekà kaõãkàyৠnive÷ayet | 


spaùñametat || 70 || 

etacca ---- 


÷akracàpanibha§ devi dhyàtavya§ ÷aktimaõóalam || 2-71 || 


tato'pi ---- 


madhye såryasahasràbhৠcintayettu manonmanãm | 


età devyo bhuvanàdhvanãtyà pareõa råpeõa ÷aktitattve sthitàþ, madhye 
tu pade paràpareõa, iha tu vidyàyàmapareõa råpeõeti vibhàgaþ | tatraiva
càsৠnàmànusàri svaråpa§ dar÷ayiùyàmaþ, sarva§ 
pràgukta÷aktitrayamayamiti || 

vidyàtattve mànameyamàtçråpa§ j¤ànakriyecchàvyàptisatattva§ 
maõóalatraya§ nyasitumàha ---- 


såryàdhvamaõóala§ patre soma§ sa§yojya kesare || 2-72 || 

vahnimaõóalaka§ devi kaõãkàyৠnive÷ayet | 


atra hi meyaråpasya somasya vahnisåryàtmakamàtçmànamadhyavatãtvam,
na hi màtçprakà÷abhitti§ vinà mànaprakà÷àcchuraõa§ vinà và 
meyaprakà÷aþ ka÷cit | pramàtraiva hi cidrasà÷yànãbhàvàtma 
meyamàbhàsyate, àbhàsyamàna§ ca pramàõaprakà÷àcchuritameva 
bhavatãtyalamadhikena; (vistçta§ ca) bhaviùyatyetat sçùñisa§hàrapañale 
|| 72 || 

etaddhàmatrayàdhiùñhàtçdevatàtraya§ niråpayati 
tadadhiùñhàtçvi÷vàntarbhàvamatra prakañayitum ---- 


brahmà viùõurhara÷caiva maõóaleùvadhipàþ smçtàþ || 2-73 || 


paràparayà vyàptyà eùৠdhyànamàha ---- 


brahmà caturmukho rakta÷caturbàhuvibhåùitaþ | 

kçùõàjinottarãya÷ca ràjãvàsanasa§sthitaþ || 2-74 || 

kamaõóaludharo devi daõóahastastathaiva ca | 

akùamàlàdharo devaþ padmahastaþ sulocanaþ || 2-75 || 

dhyàtvà patreùu ta§ nyasyet sarvakilviùanà÷anam | 

atasãpuùpasaïkà÷a§ ÷aïkhacakragadàdharam || 2-76 || 

pãtàmbaradhara§ deva§ vanamàlàvibhåùitam | 

sphuranmukuñamàõikya§ kiïkiõãjàlamaõóitam || 2-77 || 

divyakuõóaladhartàra§ garuóàsanasa§sthitam | 

dhyàtvà viùõu§ mahàtmàna§ ke÷areùu nive÷ayet || 2-78 || 


÷aïkhena padmamupalakùyate | mànameyayorlolãbhàvànmeyàtmani 
somamaõóale sçùñipradhàne'pi sthitikàrã viùõuþ, sthityàtmani ca 
pramàõaråpe såryamaõóale sçùñikartà brahmàdhiùñhàtà, iti yujyate 
evaitat || 78 || 


÷aïkhakundendudhavala§ ÷ålahasta§ trilocanam | 

da÷abàhu§ vi÷àlàkùa§ nàgayaj¤opavãtinam || 2-79 || 

si§hacarmaparãdhàna§ ÷a÷àïkakçtabhåùaõam | 

nãlakaõñha§ vçùàråóha§ rudra§ dhyàtvà varànane || 2-80 || 

nive÷ayet kaõãkàyৠmahàpàtakanà÷anam | 


tadupari ---- 


mahàpreta§ nyaset pa÷càt prahasanta§ sacetanam || 2-81 || 

raktavarõa§ sutejaska§ netratrayavibhåùitam | 


prakarùeõa itaþ sphuñedantànimajjanena ahantàpradhànৠ
sthitimanupraviùña; prakarùeõa ca ita§ gata§ sa§baddha§ vi÷va§ yasya 
iti vyutpattyà preta iha sadà÷ivaþ, sa ca mahaditi padena 
anà÷rita÷ivaråpaþ | parama÷iva eva ca 
bhagavàneka÷cidråpastadadhararåpavartã, ityanà÷ritàdistadekajãvitaþ,
svaya§ tu preta iva pretaþ, adharàdhvano'tra stimitatvenàvasthànàcca
pretaþ, sa ca aparayà vyàptyà sthålaþ sadà÷ivaþ, madhyamayà sa
eva nàdaråpaþ, parayà tu anà÷ritaþ, iti tadanusàreõa si§hàsana§
padma§ ca yojyam | sa ca pretaþ parama÷ivo'hantànuprave÷àdeva
prahasan nàdàmar÷aråpo mahàvikàsamaya÷ca, tenaiva parama÷ivena
nàdàtmanà sacetanaþ | evamapi tàvanmàtredantonmeùàtmakopàdhiråpatvàt
vi÷vànura¤jakatvàcca raktavarõaþ, bodhapràdhànyàt sutejaskaþ | 
vakùyati ca ---- 

÷åryakoñisamaprabham |" (10-1214)

iti bhauvane pañale | icchàj¤ànakriyà÷aktyàtmanà ca 
eùaõãyaj¤eyakàryàtma vi÷va§ nayatà netratritayena årdhvadç÷à 
vi÷eùeõa bhåùita§ ràjamànam | yathoktam ---- 

"tisro devyo yadà caina§ nityamevàbhyupàsate | 

tryambakastu tadà j¤eyaþ....................... ||" 

iti || 81 || 

evamiyatparyantam 


praõavena nyaset sarvamàsana§ bhairavasya tu || 2-82 || 


"o§ àsanàya namaþ" iti mantreõa | etatsarvamàsana§ cidbhairavàbhedena
vyàpta§ ÷arva§ ÷ivamayam" iti vakùyamàõatvàt ÷aktiråpam, na
tu vyatiriktàpararåpa§ praõavàntargarbhãkàreõa nyaset | atra ca ---- 

"àsana§ vibhajenmantrã krama÷aþ padmamudrayà |"

iti ÷rãraurava uktatvàt karadvaya§ mukulãkçtya padmamudràsphàlanãyà
sthàpanãyà || 82 || 


gandhaiþ puùpaiþ samabhyarcya.............


praõavenaiva | 


..........ñato måt㧠prakalpayet | 

kadambakusumàkàrৠtuùàraviraõatviùam || 2-83 || 


prakà÷àhlàdamayãmityarthaþ || 83 || 


atha ---- 


mårtyårdhve bhairava§ deva§ sakala§ parikalpayet | 

dvàtri§÷advarõakhacita§ sphurattaóidivojjvalam || 2-84 || 


hçtto dvàda÷ànta§ mantroccàra§ kçtvà, tatra kùaõa§ vi÷ramya 
hçdyeva mantraràja§ puryaùñaka§ bhairavãkartu§ nyasediti guravaþ | atra
ca vakùyamàõabrahmakavàñakalàvaktrabhaïgyàdi sarvamàsåtritamàtra§
prabhàpu¤janyàyena cintayet, ityà÷ayena ÷phurattaóidivojjvalam"
ityuktam || 84 || 

atha ---- 


vaktràõi kalpayed devi svadhyànena mahe÷vari | 

mårdhàdicaraõa§ yàvat praõavàdinamontataþ || 2-85 || 

aùñàtri§÷atkalàbheda§ ÷odhyàdhvàna§ prakalpayet | 

navatattva§ tritattva§ ca navaka§ bhairavàbhidham || 2-86 || 

vidyàïgà locana§ caiva kùurikৠca prakalpayet | 

÷aktitraya§ tato nyasyed dakùadigvàmagocare || 2-87 || 

madhyaprade÷e deve÷i................


etadavismaraõàrtha§ punarapi pañhitam | tattvanyàsena 
parame÷varasçùñàni tacchaktimayàni, bhagavati tu prakà÷ànandaghanàni 
ata eva àsanàsã (nàtma?) vi÷va§ ÷ivamayamityuktam || 87 || 

dhyànamàha ---- 


..........ñato råpamanusmaret | 

tripa¤canayana§ deva§ jañàmukuñamaõóitam || 2-88 || 

candrakoñipratãkà÷a§ candràrdhakçta÷ekharam | 

pa¤cavaktra§ vi÷àlàkùa§ sarpagonàsamaõóitam || 2-89 || 

vç÷cikairagnivarõàbhairhàreõa tu viràjitam | 

kapàlamàlàbharaõa§ khaógakheñakadhàriõam || 2-90 || 

pà÷àïku÷adhara§ deva§ ÷arahasta§ pinàkinam | 

varadàbhayahasta§ ca muõóakhañvàïgadhàriõam || 2-91 || 

vãõàóamaruhasta§ ca ghaõñàhasta§ tri÷ålinam | 

vajradaõóakçtàñopa§ para÷vàyudhahastakam || 2-92 || 

mudgareõa vicitreõa vartulena viràjitam | 

si§hacarmaparãdhàna§ gajacarmottarãyakam || 2-93 || 

aùñàda÷abhuja§ deva§ nãlakaõñha§ sutejasam | 


àrurukùån niùkaladhàmni prave÷ayitu§ bhagavatà svasvàtantryàt
ãdçgàkàra unmanà÷aktibhåmau da÷ãtaþ | nahi bhauvane kvàpi 
ãdçgdevo'sti | ÷àktasphàramayatvàdeva càyamaùñàda÷abhujo 
durgàdevyàstathàtvàt | asmi§÷ca pratimudràsthànãyàkçtigranthe 
cidbhairavavyàptirakhaõóitaivàsti | tathàhi ---- tisçbhiþ 
paràdi÷aktibhiþ sthålasåkùmaparabhedànmàyànta§ vyàpya sthitànৠ
pa¤cànৠnayana§ yena ta§ tripa¤canayanam, 
jañàbhirurdhvapadàvasthitàbhirvàme÷varyàdi÷aktibhiþ, mukuñena ca 
svàtantryàsphàreõa maõóitam, candrakoñipratãkà÷am iti 
prakà÷ànandaghanam | tadukta§ ÷rãlakùmãkaulàrõave ---- 

"advaitatvàt sure÷àni bhairavo gãyate bhuvi | 

na tu da§ùñràkaràlatvàttasmàt saumya§ vicintayet ||" iti | 

candràrdhakçta÷ekharam iti vi÷vàpyàyakçdamàkhyàmçtakalàsa§baddham,
pa¤cavaktram iti cidànandecchàj¤ànakriyàkhyàni pa¤ca 
parasvaråpàbhivya¤jakàni sa§sàratràõaråpàõi vaktràõi yasya sa tam, 
vi÷àlàkùam iti | 

"antarlakùyo bahirdçùñinãmeùonmeùavajãtaþ | "

ityàmnàtaparabhairavasphàràvasthitam, sarpetyàdinà hàreõa tu viràjitam 
ityantena 
bahiùkçtamàyãyakàrmàõavàkhyapà÷atrayasa§yojanaviyojanakrãóàparatva
muktam, kapàlamàlàbharaõam iti a÷eùavi÷va÷arãram, vi÷vam 
kapàlamàlàtmanàvayavaprapa¤caråpamàbharaõa§ na tu àvaraõa§ yasya, 
cidànandaghanasya bhagavatastisra icchàj¤ànakriyàþ karaõaråpàþ, 
ekaikasyà÷ca ÷aktestrairåpyànnavatvam, tatràpi paràparabhedena
dvaividhyàdaùñàda÷abhujatvam | tatra khaógena j¤àna÷aktyàtmanà
pà÷acchedanam, kheñakena kriyà÷aktiråpeõa bhaktànৠ
sa§sàratràsapariharaõam, pà÷ena vi÷vabandhanena svàtantryam, aïku÷ena 
tadàkarùaõam, ÷arapinàkàbhyৠkàraõagranthimàlàbhedanam, 
varadàbhayahastatvena bhogamokùapradatvam muõóadhàraõena 
akhyàtyàtmakamàyàmuõóàpahartçtvam, anà÷ritàntasya vi÷vasya 
asthikaraïkasthànãyasya svacidbhittilagnatva§ khañvàïgadhàraõena,
vãõàóamarughaõñàbhirmandratàramadhyadhvanivaicitryà÷rayanàdàvamar÷a
nibhàlanàvahita÷aktitvam, icchàj¤ànakriyàyogisvàtantrya÷aktidaõóena 
tri÷ålena pà÷atraya÷àtanam, vajreõa årdhvasthitecchàdi÷aktitrayeõa 
adhaþ sthitaiùaõãyàditrayeõa ca a÷eùavi÷vàtmakanija÷aktitvam, 
daõóena niyati÷aktyàtmanà vi÷vaniyamanam, para÷unà halàkçtinà 
nàda÷aktyàtmanà mudgareõa bindu÷aktiråpeõa 
a÷eùabhedavidàraõacårõãkaraõam, iti dhvanyate | si§ho 
vidye÷varasadà÷iva÷akti÷ivàtmakapa¤cànana÷citsphàraþ, tasya carma 
caritam, gajasya ca vitatavitatasya màyàtmana uktasvaråpasi§hanirbhedyasya
carma carita§ vilasita§ svasvaråpasa§lagnatvàt parãdhàna§ 
bodhàbhedàtmakasvasvaråpopari parivartamàna§ yasya, deva§ 
krãóàdi÷ãlam, nãlakaõñham akhyàtyàtmakamahàviùaharam, sutejasa§ 
cidànandaghanam | evamàdi ca bhairavànukaraõastotre'smàbhivãtatya
da֋tam || 93 || 


asya bhagavato vaktradhyànamàha ---- 


årdhvavaktra§ mahe÷àni sphañikàbha§ vicintayet || 2-94 || 

àpãta§ pårvavaktra§ tu nãlotpaladalaprabham | 

dakùiõa§ tu vijànãyàd vàma§ caiva vicintayet || 2-95 || 

dàóimãkusumaprakhya§ kuïkumodakasannibham | 

candràrbudapratãkà÷a§ pa÷cima§ tu vicintayet || 2-96 || 


vaktràõৠdigråpavaicitrya§ tattadanugrahàdikçtyavaicitryàt || 96 || 
evamãdç÷am ---- 


svacchandabhairava§ deva§ sarvakàmaphalapradam | 

dhyàyate yastu yuktàtmà kùipra§ sidhyati mànavaþ || 2-97 || 


yuktàtmà ekacittaþ, siddhyati bhuktimuktã labhate | yathà pårva§
vàcakasya sakçduccàràt sarvakilviùanà÷itvamuktam tathà vàcyasyàpi
dhyànamàtràt sarvasiddhiprada÷ãtvamuktam, iti mahàprabhàvatàsyocyate || 
97 || 

para§ nyàsamàha ---- 


tataþ paramabãjena para§ paramakàraõam | 

su÷ànta§ niùkala§ deva§ sarvavyàpi nira¤janam || 2-98 || 

àvàhayet suhçùñàtmà tava devi vadàmyaham | 


para§ nirati÷ayam, suhçùñàtmà iti ÷àmbhavapadasamàve÷a§ prati 
utkaõñhàti÷ayàt, àvàhayet dvàda÷àntàdavatàrayet, 
para÷aktyavaùñambhena tatsvaråpamunmajjya hçtparyanta§ 
taccamatkàrasàra§ kurvãtetyarthaþ || 99 || 

kãdç÷am ---- 


hçtkaõñhatàlubhråmadhyanàdàntàntasamà÷ritam || 2-99 || 

niùkampa§ kàraõàtãtam..........


nàdàntaþ ÷aktyantaþ, tasyàntaþ paryanto dvàda÷àntaþ, tena 
hçdàdidvàda÷ànta§ yugapadvyàpnuvanta§ niùkampa§ svaråpàdacalitam || 
evam ---- 


..............àvàhya parame÷varam | 

sa§sthàpya vidhivad devamaïgaùañka§ tato nyaset || 2-100 || 


"uttànau tu karau kçtvà aïguùñhau talamadhyagau | 

àvàhanã tviyam.............................. ||"

iti àvàhanamudrayà àvàhanam | 

"baddhàïguùñhau sthitau muùñã unmukhau sthàpanã bhavet |"

iti mudrayà sthàpanam || 

atha ---- 


pàdyamàcamana§ càrgha§ svàgata§ tadanantaram | 

sa§nidhàna§ ca deve÷i................

kalpayediti ÷eùaþ | pàdàrthamudaka§ pàdyam | su÷obhanam 
asmadanugrahaparamàgamanamastviti svàgatam, yonimudrayà sa§nidhànam || 
eva§ kçtvà

.............õiùñhurayà nirodhayet || 2-101 || 


niùñhurà mudrà, tayà nirodhayet avicala§ sthàpayet | sà tu ---- 

"aïguùñhagarbhagau muùñã.......................... | " iti | 

"..........................õiùñhurà tannirodhane | " ityuktà || 101 || 

tataþ ---- 

gandhaiþ puùpaistathà dhåpairdhåpayitvà tamarcayet | 
sarvametanmànasa§ kuryàt || 

atha sannidhànàrtha§ mudrৠpradar÷ayetpa÷càt tridhà traikàlyakarmaõi 
|| 102 || 

muda§ harùa§ ràti dadàti, parabhairavacaitanyadraviõa§ mudrayati,
paràve÷ena modayati bhaktàn, dràvayati pà÷àn iti và niruktà§
parasvaråpapratibimbaråpৠmudrৠvakùyamàõàm aùñàda÷avidhàm | 

"età mudrà mahàdevi bhairavasya pradar÷ayet | 

àvàhane nirodhe ca tathaiva ca visarjane ||" (14 | 20)

iti vakùyamàõatraikàlyakarmaõi | tridheti ---- 

"manojà guruvaktrasthà vàgbhavà mantrasa§bhavà | 

dehodbhavàïgavikùepairmudreya§ trividhà smçtà ||"

ityàmnàyanidãùñà || 102 || 

vistareõàntaryàga§ vaktumàha ---- 


tataþ snàdàdika§ karma kçtvà caiva varànane | 

paridhàpya suvastràõi netrapaññodbhavàni ca || 2-103 || 

vilipyàgurukarpårairmukuñàdyaivãbhåùayet | 

vilipya paridhàpya bhåùayediti kramaþ || 

puùpairnànàvidhaiþ ÷ubhrairarcayedbhåùayet punaþ || 2-104 || 

argha§ dattvà mahe÷àni punarmudrৠpradar÷ayet | 

praõamya bhairava§ deva§ svacchanda§ vi÷vanàyakam || 2-105 || 


argha§ vi÷eùàrgham | praõamya iti samàve÷ena tanmayãbhàvamà÷ritya || 
105 || 


tato hyàbharaõa§ bàhye vinive÷ya varànane | 


parame÷vara÷aktiråpa§ tadabhedena nyastamapi vaktràïgàdi 
punastadicchayaiva tadàbhàsitatvàt prabhàpu¤javat pçthagiva àvaraõatayà 
sthita§ vinive÷yam | eva§ càbhidadhadeva§ ÷ikùayati yat ---- vi÷va§ 
gràhyagràhakàbhimata§ ÷ivaråpamapi ÷ivena tathàbhàsitatvàt pçthagiva 
lakùyate, na tu vàstavamasya pçthaktva§ kadàcit || 

àvaraõanyàse vibhàgamàha ---- 


e÷ànyৠpårvato yàmyৠuttaràpyàvasànakam || 2-106 || 

vinyaset pa¤ca vaktràõi pa¤cavaktrayutàni ca | 

bàhubhirda÷abhi÷caiva ÷a÷àïkamukuñaiþ saha || 2-107 || 

dhyàtavyàni svaråpàõi varàbhayakaràõi tu | 


ekaikasyàþ ÷akteþ pa¤ca÷aktiråpatvàt pa¤cavaktraråpatvamekaikasya
ca ÷àktasphàràtmakasvaråpato bhedenàbhàsitatvàt, tathàpi ca 
mantranàóãsa§dhànàbhyৠtadabhedasàratvàt pçthagapi eùৠ
påjanamuktam | sva§ sphañikàbhatvàdi pårvokta§ råpa§ yeùৠtàni 
svaråpàõi | varàbhayakaratva§ 
khaógakheñakapà÷àïku÷a÷arapinàkamuõóakhañvàïgopalakùaõaparam | 
mantràõৠparaparàparàpararåpatvàt paràdãnৠca pratyeka§ 
traividhyànmahàsàmànyaråpavyàptatvàcca da÷aråpatà, iti 
tadvyàptatvàcca da÷abàhutvam || 107 || 

vaktràvaraõànuùaktànyaïgànyàha ---- 


agnã÷arakùovàyavyacatudãkùu ca ta§ nyaset || 2-108 || 

hçcchira÷ca ÷ikhà varma astra§ ca pravibhàga÷aþ | 

agnã÷arakùovàyavyadikùu yathàsa§khya§ hçcchiraþ÷ikhàvarmàõi 
astra§ ca catudãkkam iti vibhàgaþ | sakalàïgànyeva pçthagàvaraõatayà
påjyàni na tu niùkalàïgàni, teùৠsarvaj¤atàdyekaråpàõৠ
niùkalaikaråpatvàt || 108 || 

eùৠråpamàha ---- 


hçdaya§ raktavarõàbha§ ÷iro gorocanaprabham || 2-109 || 

taóidvalayasaïkà÷ৠ÷ikhৠdekà vicintayet | 

àdhåmra§ kavaca§ vidyàt kapi÷a§ càstrameva ca || 2-110 || 


netraråpasthànanirde÷a§ vaktumàha ---- 


jyotãråpapratãkà÷a§ netra§ madhye ca sa§sthitam | 


vinyasedityeva | madhye iti kaõãkàyàm vakùyati hi ---- 

ïetra§ tu kaõãkàyৠvai | " (2-171) 

iti || 

ete ca ---- 


pa¤cavaktràþ smçtàþ sarve da÷abàhvindubhåùitàþ || 2-111 || 

nànàbharaõasa§yuktà nànàsraggandhalepanàþ | 

nànàvastraparãdhànà mukuñairujjvalaiþ ÷ubhaiþ || 2-112 || 

ratnamàlàvanaddhà÷ca hàrakeyårabhåùitàþ | 


ete ca ---- 


dviraùñavarùakàkàràþ suråpàþ sthirayauvanàþ || 2-113 || 

bhairavàdyàþ smçtà mantrà pãñhe÷àþ pãñhamardakàþ | 


bhairavàdyà aïgàntà mantràþ, pãñhasya 
vidyàmantramaõóalamudràråpasya catuvãdhasya, ã÷àþ svàminaþ, 
svàtmasàtkaraõena mardakà÷ca | ye tu 
pãñhakùetrasa§dohàdipallãparametadvyàcakùate te'sminnantaryàge
devatànyàsasya madhye'pyeva§ kalpayanta upahàsyà eva || 113 || 

atha ---- 


yà sà pårva§ mayà khyàtà aghorã ÷aktiruttamà || 2-114 || 

bhairava§ påjayitvà tu tasyotsaïge tu tৠnyaset | 


tasyà dhyànamàha ---- 

yàdç÷a§ bhairava§ råpa§ bhairavyàstàdçgeva hi || 2-115 || 


tathà ca ---- 


ãùatkaràlavadanৠgambhãravipulasvanàm | 

prasannàsyৠsadà dhyàyed bhairakà vismitekùaõàm || 2-116 || 


karàlatva§ bhairavànukàrataþ pà÷abhakùaõàt, gambhãravipulasvanatva§
vimar÷apràdhànyàt, prasannàsyatva§ parabhairavànuråpyeõa 
anugrahapravaõatvàt, ata eva bhairavamudrànuprave÷àdeva vismitekùaõatvam 
|| 116 || 

tataþ ---- 


dvitãyàvaraõe devi vinyased bhairavàùñakam | 


dvitãya÷abdena aïgavaktràõi ekamevàvaraõa§ samavyàptikatvàd 
bhagavaddehàrambhakatvàcca, iti dar÷ayati || 

katha§ nyasedityàha ---- 


kapàlã÷a§ tu pårvàyàmàgneyyৠ÷ikhivàhanam || 2-117 || 

dakùiõe krodharàja§ tu vikaràla§ tu nairçte | 

manmatha§ pa÷cime bhàge meghanàde÷vara§ tathà || 2-118 || 

vàyavye devi vinyasya somaràja§ tathottare | 

vidyàràja§ tathai÷ànyৠvinyasettu subhàvitaþ || 2-119 || 


aùñàvapi ---- 


pa¤cavaktràstrinetrà÷ca da÷abàhvindu÷ekharàþ | 

kapàlamàlàbharaõàþ sphuranmàõikyamaõóitàþ || 2-120 || 


eùৠdikkrameõa dhyànamàha ---- 


pårva§ pãta§ smçta§ devi raktamàgneyagocare | 

dakùiõe nãlameghàbha§ nairçtyৠjvalanaprabham || 2-121 || 

÷yàma§ càparadigbhàge dhåmra§ vàyavyagocare | 

candrabimbaprabha§ saumye ã÷àne sphañikaprabham || 2-122 || 


atha ---- 


tçtãye caiva loke÷àn sàstràn sa§parikalpayet | 

nàmàni teùৠvakùyàmi yathàvadanupårva÷aþ || 2-123 || 

indràgniyamanirçtivaruõà÷ca samãraõaþ | 

somaràjaþ kubera÷ca ã÷ànaþ parame÷varaþ || 2-124 || 


÷àstràn iti vadannastràvaraõa§ na pçthaïnyàsyam iti niråpayati,
tçtãye ityabhidhànàcca || 124 || 

te ca ---- 


bhairavàùñakaråpeõa dhyàtavyàstu varànane | 


parabhairava÷aktipu¤jàtmakabhairavàùñakaprasararåpatvàt pårva§
pãtam ityàdyuktabhairavàùñakaråpeõaiva cintyàþ || 
evametadastràõyapi bhairavàstravyàptisàràõi yàgarakùàparàõi nàmata
uddi÷ati ---- 


vajra§ ÷aktistathà daõóaþ khaógapà÷astathaiva ca || 2-125 || 

dhvajo gadà tri÷åla§ ca lokapàlàyudhàni vai | 


dhyànamàha ---- 


vajra§ cànekavarõàóhya§ ÷akti§ hemasamaprabhàm || 2-126 || 

daõóa§ bhinnà¤janàbha§ ca khaóga§ nãlotpalaprabham | 

ki§÷ukàbha§ tathà pà÷a§ dhvaja§ ÷ukla§ vicintayet || 2-127 || 

gadৠtu vidrumàbhৠvai ÷åla§ vidyutsamaprabham | 

etàni caiùৠkarasthàni dhyeyàni || 2-127 || 


atha ---- 


sa§påjyàvaraõa§ sarva§ sa§dhàna§ mantranàyake || 2-128 || 


kartavyamityanuùajyate || 128 || 

kathamityàkàïkùàyàm ---- 


astràõi lokapàlà§÷ca bhairavàùñakameva ca | 

pa¤ca brahmàõyathàïgàni etànyàvaraõàni tu || 2-129 || 

krameõoccàrayet sarva§ yàvattadgarbhamai÷varam | 


astràõãtyàdistçtãyapañaloktaþ prakàro'nusa§dheyaþ | ida§ càtra
påjàsatattvam ---- 

"ullaïdhyàkhilamadhvajàlamamalৠcinmåtãmà÷ritya tà 
munmujjadbahuråpamåtãmabhitaþ ÷ritvà dhiyà vàtha tàm | 
udyogàdicatuùkaladyutimahàtattvàtmikৠtanmayã	bhàvyà÷eùamihàrpayeta
manasà vi÷va§ paràrcàparaþ ||"

iti || 129 || 

anantaram ---- 


målamantreõa karttavya§ nàóãsa§dhànameva ca || 2-130 || 


atràpi ---- 

"àtmano niùkaloccàra§ kçtvà kumbhe nive÷ayet | 

kala÷asthasya vàmena recayet pårayettataþ || 

maõóalasthasya savyena punarvàmena recayet |" (4-46-47)

iti caturthapañalaniråpayiùyamàõasthityà niùkalanàthamuccàrayet,
svavàmena nirgatya bhairavadakùiõena vi÷et, tataþ krameõa 
vaktràïgabhairavalokapàlàntamevameva ca kurvãta iti målamantreõa 
nàóãsa§dhànam | eva§ hyupasa§hàraprasarakramàbhyৠsarva§ 
devatàcakra§ bhagavatparabhairavamayameva jàyate | ye tu 
tçtãyacaturthapañalagranthametat paràmç÷ya 
mantrasa§dhànanàóãsa§dhàne anyathà cànyathà vyàcakùate te bhràntà 
eva, "anàgatàvekùaõa§ tantrayuktiþ" iti hi vàkyavidৠni÷cayaþ || 130 
|| 

atha ---- 


parànta§ yàvadàbhàvya naivedyàni nivedayet | 


parànta§ yàvadàbhàvya ityanena paramãkaraõa§ kçtvà naivedyàni
nivedayet, ityàdi÷ati | vakùyati hi tçtãye pañale ---- 

"mantrasa§dhànametaddhi............................ | "

ityuktvà

"............................paramãkaraõa§ ÷çõu | 

uccàrayettato deva§ hrasvadãrghapluptànvitam || 

tàvaduccàrayenmantra§ yàvannirvàõagocaram |" (3-20-21)

ityàdi yàvat,

÷arveùvàvaraõeùveva devi tadvyàpaka§ nyaset | 

tena càdhiùñhitàþ sarve sarvakàmaphalapradàþ ||" (3-24)

ityevamãdç÷eùu sthàneùu pårvàpara§ vimç÷ya anusa§dheyam | atha ca 
parànta§ yàvadàbhàvya ùañtri§÷attattvamayatvena dhyàtvà, naivedyàni
nivedayet brahmàrpaõadçùñyà bhagavati arpayet, nivedayet ÷ivamayàni 
jànãyàdityarthaþ || 

mànasàni naivedyàni uddi÷ati ---- 


ghàrikৠvañakàÁ÷caiva ÷aùkulãrmodakà§stathà || 2-131 || 

khaõóalaóóu÷aràvàõi bhakùyàõi vividhàni ca | 

÷àlyodana§ mudgasåpamàjyàkta§ sa§prakalpayet || 2-132 || 

kau÷alyৠmaõóajàpåpà§stathà kùaudra÷irà§si ca | 

ghçtàktàÁ÷cillakà§÷caiva lavaõa§ parikalpayet || 2-133 || 

avada§÷ànyanekàni kañåni madhuràõi ca | 

rasàlৠca dadhi kùãramàsava§ vividha§ tathà || 2-134 || 

matsyamà§sànyanekàni lehyapeyàni yàni ca | 

agramàpårayeccha§bhovãtta÷àñhyavivajãtaþ || 2-135 || 


"yadyatki¤cinmànasàhlàdi sarva§ tattadyuktyaivànusandhàya pårvam | 

vi÷vàbhedàdbhairavaikàtma tasmin svasmin sarva§	dhàmni lãna§ vidadhyàt 
||"

iti naivedyarahasyam | vitta÷àñhyavivajãta iti bàhyayàge yojyam, nahi 
mànase yàge kçpaõatva§ bhavati kasyacit || 135 || 

eva§ kçtvà bhagavadråpasya svàtmanaþ paramànandanirbharatvamanusandhàtum 
---- 

pà÷càdarghaþ pradàtavyaþ surayà susugandhayà || 

suràyà ànandahetutvàdevamuktam | ye tu 
jàtyuddhàraparabhairavaråpatvonmãlake'pyasmin bhairavanaye surà÷abda§ 
jalavàcinamapi vyàcakùate, te jàtigrahagrastàþ

"madya§ mà§sa§ tathà matsyànanyàni ca varànane | 

sàcàrà§÷ca niràcàrà§lliïgino na jugupsayet ||" (5-48)

iti bhàvisamayollaïghinaþ pa÷ava eva || 

eva§ ca kçtvà ---- 


mudrৠpradar÷ayetpa÷càt tridhà traikàlyakarmaõi || 2-136 || 


"traikàlyakarmaõi" ityanuvàdaþ | vyàkçta§ caitat pràk || 136 || 


praõipàta§ tataþ kçtvà japa§ pa÷càt samàcaret | 


vàsanàmàtra÷eùasyàpi dehàde÷cidàtmani parabhairave samàve÷aþ
praõipàtaþ, anyathà antarbahi÷ca bhairavãbhàve kçte kaþ kutra
ka§ praõipatet | japo'tra bhåyobhåyaþ parabhairavasvaråpe vimar÷aþ || 
kathamityàha ---- 


akùamàlৠtu saïgçhya gandhaiþ puùpaiþ samacãtàm || 2-137 || 

vàïniruddhaþ sucittàtmà ràjãvàsanasa§sthitaþ | 

målamantra§ samuccàrya nàde lãna§ vicintayet || 2-138 || 

unmãlyàkùàõi sa§cintya tatastu japamàrabhet | 


samacãtàmiti "o§ akùamàlàyai namaþ" itiprayogeõa | 
ràjãvàsanasa§sthita ityanena vakùyamàõadivyakaraõàdhiråóhatva§ 
lakùyate | ata eva pa÷yantyàdiråpà vàk niruddhà mantràmar÷amayãkçtà 
yena, ata eva ÷obhanamavicàli citta§ yasya tàdçgàtmà yasya, målamantram 
iti sakala§ niùkala§ và, samyagiti akùaràkùarasantànam iti krameõa,
uccàrya årdhva§ càrayitvà nàda iti | 

ïàsyoccàrayità ka÷cit" (0-59)?

iti vakùyamàõanityoditasphurattàtmani lãna§ tanmayãbhåta§ vi÷eùeõa
tadanuprave÷àtmanà cintayet | katham ? akùàõi indriyàõi, unmãlya
årdhva§ mãlitàni kçtvà, sa§cintya mantradevatৠsamyagàtmaikyena
cintayitvà, cintayanneva japamàrabheta bhåyobhåyo mantra§ vimç÷et | 
ukta§ ca ---- 

"bhåyobhåyaþ pare bhàve bhàvanà bhàvyate hi yà | 

japaþ so'tra svaya§ nàdo mantràtmà japya ãdç÷aþ ||"

iti ÷rãvaij¤ànabhairave (145 ÷lo0) || 138 || 

atra ca ---- 


akùaràkùarasantàna§ na druta§ na vilambitam || 2-139 || 

japaþ pràõasamaþ kàryaþ................

akùaràdakùara§ santànaþ prasaraõa§ yatra | tena bãjàkùaràõৠ
hrasvadãrghàdi màtràþ màlàmantràõàmakùaràõi 
cicchaktyàtmamantradevatàsragumbhitàni vimç÷et | yathoktam ---- 

"mantra§ maõivadàlambya prabhàvanmantradevatàm | 

japadhyànàdika§ kuryànna tàñasthyena kutracit ||"

iti | na drutam iti grastakramavidhi§ parihçtyetyarthaþ | na vilambitam
iti madhye madhye'tyanusandhi÷ånyamiti yàvat | "pràõasamaþ" iti
madhyavàhinà pràõenollàsaprave÷àtmanà samo madhyavàhã pràõo 
yathàntarmàntra§ paràmar÷a§ sahata ityarthaþ | tena màlàmantràn 
pràõa÷aktàva§÷à§÷ikàtvàtmakrameõa kramàtkramamadhika§ 
niyojaya§stàvadabhyaset, yàvat samastamàlàmantraparàmar÷a§ 
pràõa÷aktirantaþ kùamate | tathà sati hi 
kalàgràsàtmakasa§vitsatattvàsàdana§ bhavati | catuùkalapraõavàdãni tu 
piõóàkùaràõi pa¤capraõavàdhikàravakùyamàõavyàptyanusandhànenaiva
madhyamapràõasàmyena uccàrayan japet | ukta§ ca ---- 

ïa pu§si na pare tattve ÷aktau mantra§ niyojayet | " iti || 139 || 

evamitikartavyatàmuktvà phalabheda§ niråpayati ---- 

.......óinastho muktikàïkùibhiþ | 

hçdayàd dvàda÷ànta§ pràõavàhaþ dinam, tatra tiùñhati, iti 
nirgarbhamapànavçttyà pravi÷ya mantragarbhamårdhva§ pràõànte 
vi÷ràntiparo japediti yàvat || 


sa§hàraþ sa tu vij¤eyaþ...............


samastà÷eùasa§hàràt || 

ata eva ---- 

..............÷ivadhàmaphalapradaþ || 2-140 || 

sàdhakàbhipràyeõa tu ---- 


vyomni pràpto yadà nàdaþ punareva nivartate | 

÷arvarã sà tu vij¤eyà hçdabja§ yàvadàgataþ || 2-141 || 

sçùñireùà samàkhyàtà sarvasiddhiphalodayà | 


vyomni dvàda÷ànte, nàda iti taccheùãbhåto mantro nivartate iti 
dvàda÷àntàvasthitilabdhonmeùava÷àdapànakrameõàntavã÷et | 
sçùñiriti àpyàyakaratvàt, sarveùàmuttamàdisiddhiphalànàmudayo yasyàm 
| tenaiva§ sàdhakainãrgarbhameva pràõavçttyà muktipratyåhaparihàràya 
muõóàntamà÷ritya tata unmiùadapàna÷aktyà÷rayeõa hçtpràptiparyanta§ 
japaþ kàryaþ, ubhayàthãnà tu ubhayathàpi, ityarthànmantavyam | ittha§ 
càsya mantrasya a÷uddhatattvasa§hàra÷uddhatattvasçùñikàritayà 
muktibhuktipradamekameva pårõa§ vãryam, àràdhakà÷ayabhedàttu 
pçthagvibhajya upadiùñam || 141 || 

eva§ ca kurvatà ---- 


àtmano bhairava§ råpa§ sadà bhàvya§ varànane || 2-142 || 

tasya vighnà vina÷yanti japa÷ca saphalo bhavet | 


sarvada÷àsu parabhairavacaitanyaråpamàtmàna§ bhàvayato vimç÷ato
vi÷eùeõa ghnanti muktisiddhipràptãþ, iti vighnàþ pà÷àþ 
pratibandhakà÷ca na÷yanti, ata eva japo bhuktimuktibhyৠsaphalo 
bhavedeùৠyathàbhipràyam || 142 || 


japtvà nivedayed devi bhairavàya varànane || 2-143 || 

pårakeõa prayogeõa..............


hçdi sthitàya bhairavàya dvàda÷àntàt prave÷aråpeõa pårakaprayogeõa
mumukùustu phalànabhisa§dhisa§bandhinà "bhagavan japameva§sa§khyàka§
gçhàõa" iti nivedayet || 143 || 

kãdç÷am ---- 


........ñristha§ ca tritayànvitam | 

trisiddhisiddhida§ devi.............


triùu ullàsaprave÷obhayàtmakeùu padeùu tiùñhati, iti yaþ (saþ
tristhaþ), tathà vàïmanaþpràõàtmakena tritayenànvita§ yuktam,
uttamamadhyamàdhamabhedàttriråpà yà siddhiþ sàdhakebhyaþ, tathà
siddhiretadvilakùaõà mumukùormuktiråpà, tàmuktavakùyamàõayuktyà
dadàti yaþ | trisiddhiriti siddhi÷ceti yojayitvà vyàkhyeyam || 
ki§ ca ---- 


.............ùarahasyamudàhçtam || 2-144 || 


yojanikàyৠpa¤capraõavàdhikàre ca vakùyamàõanãtyà 
mumukùububhukùåõàmårdhva§ dvàda÷àntamàhçta§ pràpitam, 
årdhvàccàhçta§ hçdayànta§ pràpita§ sarahasya§ kai÷cideva 
vikasitamadhyamàrrgairlabhyamityarthaþ || 144 || 

siddhivai÷iùñyenàsya sàdhaka§ prati vi÷eùa§ vaktumàha ---- 


÷àntike mànaso japya upà§÷uþ pauùñike smçtaþ | 

sa÷abda÷càbhicàre'sau pràgudagdakùiõàmukhaþ || 2-145 || 


etad vyàcaùñe ---- 


àtmà na ÷çõute ya§ tu mànaso'sau prakãtãtaþ | 

àtmanà ÷råyate yastu tamupàÁ÷u§ vijànate || 2-146 || 

pare ÷çõvanti ya§ devi sa÷abdaþ sa udàhçtaþ | 


mànaso madhyamàyৠvàci upà§÷usa÷abdau tu såkùmasthålaprayatnàyà§
vaikharyàm | trayasyàsya bhogahetutvamanyatràpyuktam ---- 

"madhyamo bhogamokùàkhya upà§÷uþ siddhidàyakaþ | 

vàciko bhåtaviùajit sa÷abda÷càbhicàrikaþ ||" 

iti | 

eva§ vadan pa÷yantãparàvàgbhyৠmuktau jãvanmuktau ca japaþ kàryaþ,
iti såcayati | ukta§ ca ---- 

"jãvanmuktau paro j¤eyo muktau mudritabhedakaþ | " 

iti || 146 || 

japopayoginãmakùamàlৠnidar÷ayati ---- 


aùñottara÷atenaiva akùamàlà samerukà || 2-147 || 

rudràkùa÷aïkhapadmàkùaputrajãvakamauktikaiþ | 

sphàñikã maõiratnotthà sauvarõã vaidrumã tathà || 2-148 || 


età÷ca ---- 

da÷àkùamàlà deve÷i gçhasthànৠprakãtãtàþ | 


aùñàbhirutkçùñena adhikena ÷atena | evakàreõa adhikasa§khyàyà
vyudàsaþ, saptavi§÷aticatuùpa¤cà÷atsa§khyàyà api bhàvàt || 
yathàkramam ---- 


såtra§ dhyàtvà parৠ÷aktimadhvabhàgà§stato maõãn || 2-149 || 

vyaktisthàna§ ÷ivasyàdhvà tatastastaddhamãõ㧠smaret | 

saptavi§÷atibhiþ kuryàd dviguõairvà caturguõaiþ || 2-150 || 

samaistu sa§hataireka§ ÷ivatattvàtmaka§ mukhe | 

na ta§ vilaïghayed vidvàn sçùñisa§hàrakàraõam || 2-151 || 


atra ca navànàm aùñàda÷ànৠvà ùañtri§÷ato và tattvànৠ
tattvadãkùàyàmiha mçtyu¤jayàdau gaõitànৠ
para÷akti÷ivàtmakasthålasåkùmaparabhedatraividhyàdeva§sa§khyàkatvameva 
bhavati, iti tatra vyàptirasti || 151 || 

naiùñhikànàmàha ---- 


vãrasthànaratànৠhi vãràõৠvaravaõãni | 

mahà÷aïkhàkùasåtra§ tu sarvakàmaphalapradam || 2-152 || 


vãrasthàna§ ÷ma÷ànàdi, mahà÷aïkha§ naràsthi, vãrà niùkampàþ || 
152 || 


etattu ---- 


gçhasthena na kartavyamudvegajanana§ param | 


yata evam ---- 


tasmàttu sphàñikã màlà japtavyà sàdhakottamaiþ || 2-153 || 


sàdhakottamairgçhasthaiþ || 153 || 


sà hi ---- 


sàdhayedvividhàn kàmànadhamàn madhyamottamàn | 


vividhasiddhikhagatividyàtattvàdyàptiråpàn | mumukùostu 
da÷avidhàkùamàlà uktaiva || 

upasa§harati ---- 


eva§ hçdambujàvastho yaùñavyo bhairavo vibhuþ || 2-154 || 

sabàhyàbhyantara§ kçtvà pa÷càdyajanamàrabhet | 


saha bàhyàbhyantaràbhyৠdehapuryaùñakabhairavatvàpàdanàbhyà§
vartate yo yàga eka eva, na tu karayordehe anta÷ca anyànyaråpo 
bhairavaikyasyaiva pràpyatvena upadekùyamàõatvàditi | sabàhyàbhyantarama
ityaikyena ya upasa§hçto yàga÷cidbhairave'÷eùavi÷vàrpaõàtmà,ta§ 
kçtvà hçdyàgapratibimbakaråpa§ ca bàhyayàgam abhisa§dhàya, ityapi ca 
sabàhyàbhyantara§ kçtvà ityasyàrthaþ | pa÷càditi japànantaram ---- 


mahà÷ånyàlaye vahnau bhåtàkùaviùayàdikam | 

håyate manasà sàrdha§ sa homaþ sruk ca cetanà || (149)


iti ÷rãvij¤ànabhairavoktanãtyà dvàda÷ànte mantrasmaraõapårva§ka§ 
vi÷vabhàvàrpaõaråpa§ homa§ vidhàya antaryàgapratibimbaråpa§ 
yajanamàrabheta bàhyamityarthaþ || 154 || 

àtmamantràrghapàtramaõóalabhairavakusumàdidravyàõৠ
kartçkaraõàpàdànàdhikaraõa sa§pradànakarmakàrakaråpàõৠ
brahmàrpaõadçùñyà 
paramàdvaitàpàdanaråpabàhyapåjanàbhyàsapariniùñhayà 
sarvavyavahàreùu sarvakàrakàõৠcidbhairavaikya§ pratyabhij¤àpyate, 
iti yad bahiryàgasatattva§ tatprastàvanàya 
kartçkaraõasa§skàràtmakàntaryàgànantara§ 
karmàdisa§skàràdhàyakàpàda nàdisa§skàràrthamarghapàtravidhi§ 
tàvadàha ---- 


tatràrghapàtramàdau vai sauvarõa§ ràjata§ tathà || 2-155 || 

÷àïkha§ ÷àmbåka§ ÷aukta§ và tàmra§ mçõmayameva và | 

padmapatrapalà÷ottha§ gçhãtvà''kùàlya vàriõà || 2-156 || 

astrajaptena deve÷i pralipyàgurucandanaiþ | 

mçùñadhåpena sa§dhåpya vàriõà pårayettataþ || 2-157 || 

vastrapåtena ÷uddhena.................


arghapàtra§ rakùàdhàma | tatra ityantaryàgàdbhairavãbhàve jàte sati | 
àdàviti kusumàdisa§skàràrtham | sauvarõàdi mumukùoryathàsa§bhavam | 
÷ambåkaþ sàmudraþ pràõivi÷eùaþ | palà÷o yaj¤iyastaruþ | 
àkùàlana§ bheda÷alyàpanayanam | àpåraõam a÷eùavi÷vamayãbhàvànàm 
|| 157 || 

tataþ ---- 


...........ñàóayedastramuccaran | 

varmàvaguõñhita§ kçtvà.............


atrànuktamapyanena mantreõàpyàyanamamçtamudrayà kàryam || 

anantaram ---- 


.........yàga§ tatraiva vinyaset || 2-158 || 


ijyata iti yàga mantragaõaþ | anenaiva càtra påjanamapi såcitam || 158 || 

katham ---- 


pårvoktena vidhànena...............


antaryàgoktàsanàdipårva§ 
sphurattejoråpasakalamantraikàda÷ikàniùkalatadaïganyàsayuktyetyarthaþ || 

tato'pi ---- 


.................prokùyastena samàsataþ | 

yàgàrtho dravyasa§ghàtaþ..................


paràvçttyavaùñambhenàvalokyeti ÷eùaþ | prokùaõam atra 
tejomayatvàpàdanam | 

tataþ puùpàdibhiþ ÷irasi cidbhairava§ påjayitvà ---- 


.................ñato yajanamàrabhet || 2-159 || 


atra bhåmikৠracayati ---- 


÷akti§ nyasya tata÷càdau vyomàkàrৠsujàjvalàm | 

sakalavyàpikৠsåkùmৠ÷ivàdhàràtu sarvagàm || 2-160 || 

oïkàradãpitৠdekà namaskàràvasànikàm | 


÷iva àdhàra à÷rayo yasyàstৠprathamonmeùaråpৠ
vinyasanãyà÷eùàsanàdibhittibhåtàm, cinmàtramåtãtvena vyomàkàràm 
anupàdhij¤atvaråpasphurattayà sujàjvalàm, garbhãkçtà÷eùavi÷vatayà 
sakalavyàpikàm, sarvairalakùyatvàt såkùmàm, àdhàramàsanapakùam 
àdheya§ ca ÷iva§ pràpyàvasthitatvàt sarvagৠdekà 
vi÷vakrãóàdiprada÷ãn㧠pàrame÷var㧠÷aktimàdhàraråpৠ
parikalpanãyasya a÷eùasya tadutthatvena ÷ivamayatvamanusa§dhàtum 
uktavakùyamàõavyàptikena oïkàreõa parabhairavaråpeõottejitàm "o§ 
àdhàra÷aktyai namaþ" iti prayogeõa nyasya uttara§ vidhimàrabhetetyarthaþ 
| eùa ca ÷aktinyàsaþ pårvatra antaryàgàdàvapi smartavyaþ || 160 || 


ananta§ caiva vinyasya dharma§ j¤àna§ tathaiva ca || 2-161 || 

vairàgya§ ca tathai÷varyamàgneyyàdikrameõa tu | 

adharma§ ca tathàj¤ànamavairàgyamanai÷varam || 2-162 || 

sa§dhànakãlakà§÷caiva adha÷chàdanamårdhvagam | 

padma§ sakesara§ devi kaõãkৠpuùkaràõi ca || 2-163 || 

maõóalatritaya§ devàn ÷akti¤càpi ÷ivàntakam | 

måt㧠brahmakalàjàla§ navatattva§ tritattvakam || 2-164 || 

bhairavàùñakavidyàïgalocana§ kùurikৠtathà | 

÷aktitraya§ para§ devamaïgaùañkasamanvitam || 2-165 || 

vinyasya bhàvayed devi satata§ vidhipårvakam | 


vidhipårvakamiti pårvoktadhyànàdiyuktyetyarthaþ | yadihànukta§ 
tatpårvato'nusa§dheyam, yacca pårvatra nokta§ 
tadito'nusa§dheyamadhikàrabhedenàntarbahiryàgayoþ
paryàyeõa prakçtivikçtiråpatvàt, sarva§ caitat pårva§ nirõãtam || 165 
|| 


nirvartya tu yathànyàya§ prahçùñenàntaràtmanà || 2-166 || 

svàgata§ càrghyapàdya§ ca sannidhàna§ tathaiva ca | 

rodha§ niùñhurayà kuryànmålamantramanusmaran || 2-167 || 

påjà suvipulà kàryà gandhadhåpasragàdibhiþ | 

mudrৠpradar÷ayet pa÷càt tridhà traikàlyakarmaõi || 2-168 || 

tata àvaraõa§ bàhye vinive÷ya§ varànane | 

ã÷apårvayàmyasaumyavaruõànta§ prakalpayet || 2-169 || 

vaktràõৠpa¤caka§ devi svadhyànaguõasa§yutam | 

àgneyai÷ànarakùaþsu sàmãraindradi÷orapi || 2-170 || 

uttarànta§ nive÷ya§ tu aïgànৠpa¤caka§ tathà | 

netra§ tu kaõãkàyৠvai pårvasyৠdi÷i sa§sthitam || 2-171 || 


etadapi pårvameva vyàkhyàtam | prahçùñenàntaràtmanà iti bhairavà÷eùa
(ve÷a)mayenetyarthaþ | atra pårva§ ÷rãmadaghore÷varãnyàsaþ smartavyaþ 
| sàmãraindradi÷orapi uttaràntam ityatraindradi÷a uttarànta§ 
catudãkkamastra§ kalpayediti yojyam | yathokta§ pårvam ---- 

"agnã÷arakùovàyavyacatudãkùu ca ta§ nyaset" (2-108)

ityàdi || 171 || 

sarvatra vyàpaka§ vidhimàha ---- 


svamantreõa tu sarveùàmarghya§ pàdya§ samàhitaþ | 


dadyàditi ÷eùaþ || 

samàhitatva§ sphuñayati ---- 


mantrasaïkarapuùpàõi na kuryàt sàdhakaþ sadà || 2-172 || 

na bàhu§ pçùñhato vàpi mantràõৠparikalpayet | 

paripàñyà tu dàtavya§ na mantrà§llaïghayet kvacit || 2-173 || 


mantràõৠsaïkaro yatra tàdç§÷i puùpàõi na kuryàt, 
nànyamantreõànyamarcayedityarthaþ | tadityeva§
kçte sati sàdhakaþ parasiddhipàtra§ bhavatãtyarthaþ || 173 || 

eva§ ca ---- 


svamudràmantrasa§yuktàn yugapat parikalpayet | 


dhyànapåjàdau svamudràbhi÷ca mantrai÷ca sa§yuktàn devàn parikalpayet | 
yeùৠvi÷iùñamudrà noktàsteùàm ---- 

"kapàla§ caiva khañvàïgamanukteùu pradar÷ayet" (14-20)

iti bhàvina§ vidhi§ smaret || 

påjà suvipulà kàryà ityuktam, asa§bhavadvittastu ki§ kuryàt ?

idityàha ---- 


arghya§ pàdya§ ca dhåpa§ ca nitya§ tàvat samàcaret || 2-174 || 

sarveùàmeva mantràõৠvidhireùa prakãtãtaþ | 


vitta÷àñhyavarja§ nitya§ påjayet, sarvathà vittàbhàve 
tåkta÷àmbåkàdinàpi và manasaivàpi påjayedityarthaþ || 174 || 

evamasa§bhavadvittaviùayàmarghyapàdyapuùpàdisa§pàdyৠpåjৠ
prasaïgàduktvà prakçtamanubadhnàti ---- 

bhairavàùñakaloke÷àn sàstràn samparikalpayet || 2-175 || 

atha ---- 


bàhye ÷ma÷ànavinyàsa§ praõavàdinamontagam | 

pårvàdã÷ànaparyanta§ kalpayeta vidhànataþ || 2-176 || 

àmardaka§ ca pårva§ vai ÷ma÷ànàdhipati§ vibhum | 

÷ma÷ànaiþ sakabandhai÷ca sa÷ålodbandhabhãùaõaiþ || 2-177 || 

citibhiþ prajvalantãbhiþ ÷ivàràvaiþ subhãùaõaiþ | 

agnika§ dakùiõe bhàge kàlàkhya§ pa÷cime tathà || 2-178 || 

ekapàda§ tathà saumye àgneyyৠtripuràntakam | 

nairçtyàmagnijihva§ tu vàyavyৠtu karàlinam || 2-179 || 

e÷ànyৠbhãmavakra§ tu ÷ma÷àne÷àþ prakãtãtàþ | 


ete ca 
÷rãkàmaråpojjayinãkà÷mãrakà¤cãkaravãradevãkoññoóóayànahiraõya
puravàsinaþ, ityàmnàyàdetadàdhàrapãñhàdipåjà'rthasiddhaiva | atra 
÷ma÷ànaiþ sakabandhairityàdi sarva÷ma÷ànasàdhàraõam | 
ittha§bhåtalakùaõe caitàstçtãyàþ || 179 || 

età§÷ca ---- 


tarpayenmatsyamà§sàdyairàsavaivãvidhaistathà || 2-180 || 

gandha§ puùpa§ tathà dhåpa§ sarveùৠtu pradàpayet | 


÷ma÷ànàni hçdyàge noktàni mà bhåd deha÷oùa iti, evamugratvàdàdau 
matsyàdibhistarpaõa§ tataþ påjà, etàni yativiùayàõyeva | atra ca 
pakùe lokapàlàstràvaraõe pçthakkàrye, yathà ca pa¤càvaraõà påjà 
bhavati || 180 || 

atra ca ---- 


praõipàta§ tataþ kçtvà japtvà mantra§ subhàvitaþ || 2-181 || 

recakena prayogena nivedya vidhipårvakam | 

huóóuïkàranamaskàràn kçtvà caiva tato vrajet || 2-182 || 

agnikuõóasamãpa§ tu arghahastaþ subhàvitaþ | 


mantramiti målamaïgasahitam, recakena vidhipårvakam iti 
dvàda÷àntàrohatadvi÷ràntitadavarohapårva§ nàsàgreõa japta§ mantra§ 
÷apuùpa§ bhagava¤japa§ gçhàõa" iti prayogeõàrpayet | 
bhaktivaiva÷yonmiùannàdàmar÷amayo dhvanirmukhavàdyàparaparyàyo 
huóuïkàraþ || 182 || 

kuõóasa§skàrànàha ---- 


kuõóa§ tu lakùaõopeta§ prokùayedastravàriõà || 2-183 || 

kavacenàvaguõñhyaitadastradarbheõa collikhet | 

uddhçtya prokùayet pa÷càdastramantreõa bhàmini || 2-184 || 

påraõa§ tena kartavya§ samãkaraõameva ca | 

secana§ kuññana§ caiva lepana§ tena kàrayet || 2-185 || 

prokùaõa§ ÷oùaõa§ caiva tathàstreõaiva kàrayet | 


lakùaõopeta§ pratiùñhà÷àstràdiniråpitamànasvaråpam | 
paradçgavalokanànantara§ prokùaõa§ ÷uddhyarthamavaguõñhana§ 
rakùàrtham iti sarvatrànumantavyam, prokùaõavi÷eùàt sa§tàóana§ 
tenaiva saïgçhãtam | ete ca prokùaõàdayaþ ÷oùaõàntàstrayoda÷a 
kuõóaniùpattyavasare niùpanne'pi và tatra 
kriyà÷aktyàtmaparame÷vararåpasa§pattaye bhàvanayà kartavyàþ | ullikhet
khanet | uddharaõam a÷uddhamçdapàsanam sa§màrjana§ rajonivàraõam || 185 
|| 

anantaram ---- 


påjana§ gandhapuùpàdyaiþ.................


"o§kriyà÷aktyàtmane kuõóàya namaþ" iti prayogeõa | 

athàtra vàgã÷varyavatàrayogyatৠ
kartumastreõàbhimantraõavajrãkaraõagçhãkaraõàni vaktumàha ---- 


...........'sinà càbhimantraõam || 2-186 || 

vajrãkaraõamastreõa...................


tadeva vyàcaùñe ---- 


...........çekhàþ pårvàparàstrayaþ | 

yàmyasaumyamukhã caikà vajrametat prakãtãtam || 2-187 || 


traya iti liïgavyatyayàt, ullekhanavyàpàreõaitatkàryam | yadvà 
pårvàparàyatadarbhatrayamadhye dakùiõottaràyata§ darbhakàõóameka§ 
kùiptvà vajrasa§sthànena kuõóasya dàóharya§ janayet || 187 || 

ki§ ca ---- 


asinaivàgnikuõóa§ taddarbhaiþ pårvàgrasa§staraiþ | 

sabàhyàbhyantara§ chàdya§ gçhahetvarthamã÷vari || 2-188 || 


nivãghna§ gçha§ sa§pàdayitum || 188 || 


atha vàgã÷yà mahattarakasyàsana§ niråpayati ---- 


kuõóasya dakùiõe bhàge ÷uùkagomayamàsanam | 

darbheõa viùñara§ puùpa§ praõavena prakalpayet || 2-189 || 


kuõóàntardakùiõe gomayàsanopari dàrbha§ viùñara§ tadupari puùpa§ 
o§ brahmàsanàya namaþ iti dadyàt || 189 || 

etadupari mahattaramàha ---- 


svanàmapadasa§yukta§ svadhyànena namontagam | 

àmantraõapadenaiva brahmàõa§ sthàpya påjayet || 2-190 || 

puùpàdibhiþ sudhåpàdyairdhruveõa tu yathàkramam | 


atra ca o§ brahman sa§nihito bhava namaste" iti prayogaþ || 190 || 


atra gçhamadhyalàbhàrthamàha ---- 


catuùpatha§ kuõóamadhye darbhàbhyৠpraõavena tu || 2-191 || 

pårvasaumyàgrabhàgàbhyৠviùñara§ tasya copari | 

puùpa§ tasyopariùñàttu hçdayenaiva påjayet || 2-192 || 

vàgã÷㧠ca samàhåya praõavàdinamontagàm | 


hçdayena naiùkalena, vàgã÷asyeya§ vàgã÷ã parà÷aktiþ, 
àhvànàmantraõavibhaktyà pa÷càd namaste iti sarvatra prayogaþ || 192 || 

asyà dhyànapårvৠpåjàmàha ---- 


nãlotpaladala÷yàmàmçtumaccàrulocanàm || 2-193 || 

sarvalakùaõasa§pårõৠsarvàvayavabhåùitàm | 

dhyàtvà caiva§vidhৠdekà sthàpayet kuõóamadhyataþ || 2-194 || 

çtukàla ivottànৠ÷irasai÷ànasa§sthitàm | 

påjayed gandhapuùpàdyairbhavamantramanusmaran || 2-195 || 


dekà dyotamànৠvàk÷aktim, kuõóasya kriyà÷aktyàtmano madhye, 
sthàpayed avasthiti§ bandhayet | uttànàm årdhvadhàmni 
prasàràtmakatananaråpàm, ata eva càru locana§ prakà÷o yasyàþ | 
nãlotpala÷yàmalatva§ tu màyãyaråpàpekùamasyàþ | çtukàlaþ 
÷uddhavidyàtmavahnyàdijananaunmukhyam, ÷irasà paràråpeõa, e÷àne 
svàtantryabhaññàrake, sa§sthitৠnityasa§baddhàmã÷ànadi÷i 
niùñha÷irasa§ ca | ki§ kurvan, bhavati tena tena 
sakalabrahmabhaïgyàdiråpeõa bhavo niùkalabhaññàrakastasya 
mantramanusmaran tatsattàsamàviùñaþ || 195 || 

ki§ ca ---- 

tato mudrৠdar÷ayeta sa§nidhànàya mantravit | 


mudrৠyonyàkhyàm || 


tato'gnipàtramàdàya ÷ivàmbho'streõa prokùayet || 2-196 || 

kavacenàvaguõñhyàpi praõavenaiva påjayet | 

araõyàdisamudbhåta§ lokàgnyanta§ vidhànataþ || 2-197 || 


agnimityuttarastha§ kàkàkùivadihàpi sa§bandhyam || 197 || 

atha ---- 


agni§ tu ÷ukravad dhyàtvà caitanya§ praõavena tu | 


kalpayedasyeti ÷eùaþ | nàsàpathenàgni§ prave÷ya svacaitanyaikãkàra§
nãtvà recayediti guravaþ || 

tato'pi ---- 


ùaóaïgenaiva sa§påjya§ amçtatva§ dhruveõa tu || 2-198 || 


dhruveõa iti paracaitalyamantreõa ÷rãniùkalena ùaóaïgenaiva 
paràmçtàpàdanaråpa§ påjanamasya kuryàdityarthaþ || 198 || 

atha ---- 


àtmàna§ bhairava§ dhyàtvà agni§ dhyàtvà tu bãjavat | 

dhruveõa kuõóabàhye tu tridhà bhràmyàvatàrayet || 2-199 || 

yonau tu bãjavat kùiptvà bhairaveõa ÷ivàmbhasà | 

astramuccàrya sa§prokùya yoni§ pracchàdayed budhaþ || 2-200 || 

darbheõa dhruvamantreõa................


tridhà bhràmya iti yonyàkàrasa§puñagçhãta§ pàtra§ 
savyàpasavyakrameõa tridhà yonikùobhàrthamàbhràmya avatàrayed yoni§ 
pràpayet | bhairaveõa tu ÷rãniùkalena | dhruvamantreõa iti praõavena 
taduccamekhalàsa§sthaiþ pràgagrairudagagrairhutabhugve÷mano 
darbhairakùavàña§ | prakalpayet | ÷rãmantraràje itthamårdhvamukhaiþ iti 
copakalpitamupekùyam | buddhaþ ÷ivasamàve÷aika÷àlã | àtmano 
hetukartçtva§ ÷ivasya tu mukhyakartçtvam ityàdivyàkhyànamasat, 
÷ivãbhåtasyaiva ÷ivayàge'dhikçtatvàt kaivàtra pa÷ubhàva÷aïkà ? 
pa÷utve và katha§ mocakatà ? "mantràþ karaõabhåtàstu pa÷ukàryasya 
sàdhane | 

àcàryaþ karaõa§ proktaþ ÷ivaråpo yataþ smçtaþ ||" (3-160)

ityàdinà ca vakùyamàõena kà saïgatiþ ? irityàstàmetat | aya§ tatra
rahasyàrtho'dyàpyanunmudrito'smadguruvaktrapàramparyàyàtaþ prakà÷yate 
---- 

paràvàïmàhe÷ã jagadajanayat svàprathanato
	vi÷uddhàntardhàmà vikçtikalanàgrastavibhavam | 

÷ritajyeùñhàsphàràttanitatanureùà taducita§
	÷i÷u§ dçùñyà raudryà prathayati ÷ivàbhedasarasam || 

ataþ pårõàhantàmçtarasasamàsvàdasuhitaþ
	÷ivàve÷àdvàca§ ÷ivarasaparaunsukhyamubhagàm | 

svavãryeõàkramya pravaragururagnyàdi nikhila§
	÷ivaikàtmasvàtmadyutimayamaya§ sa¤janayati || 


iti || 200 || 

ki§ ca ---- 


............'kùavàña§ tato nyaset | 

astreõaiva catudãkùu darbhaireva prakalpayet || 2-201 || 


devyà guptyarthamakùavàña§ javanikàsthànãya§ 
rakùàrthamårdhvamukhairdarbhairnyaset || 201 || 


athàntarvatnyà devyàþ ---- 


saptavàràstramantreõa darbheõaiva tu kaïkaõam | 

dakùahaste tu badhnãyàdastramantramanusmaran || 2-202 || 

rakùàrthamagnigarbhasya................


"o§ kaïkaõa§ badhnàmi namaþ" ityåhamantro'tra | eva§ sarvatra
karmaucityenohamantràþ kartavyàþ | dakùahaste puïgarbhàrtha§ 
kaïkaõabandhaþ || 202 || 

eva§ prokùaõàvaguõñhanollekhanoddharaõaprokùaõàdi- 
÷oùaõàntaistrayoda÷abhiþ sa§skàraiþ kuõóa§ sa§skçtya sa§påjya, 
astràbhimantraõavajrãkaraõakuõóàcchàdanàtmasa§skàratraya§
gçhahetvartha§ kçtvà, brahmaõa àsanàvàhanapåjanàni vidhàya, 
gçhamadhyalàbhàya catuùpatha§ kçtvà, 
vàgãsyàvàhanàsanapåjana÷ukradhyànacaitanyàpàdana (amçtã) 
karaõavi÷eùadhyànatriràbhramaõayoniprakùepàn nava sa§skàràn 
prakalpya, punarvàgã÷yàþ prokùaõayonipracchàdanàkùavàña-
kalpanakaïkaõabandhà§÷catuþsa§skàràn vidhàya, 
agnerdãkùàdikarmasa§pattisamartha§ màntra§ deha§ sa§pàdayitu§
vaktràïgakramàdgarbhàdhànàdisa§skàrànàha ---- 


..........garbhàdhànamato bhavet | 

aparàsyatriràhutyà påjana§ hçdayena tu || 2-203 || 

hçdà triràhuti§ dattvà garbhàdhàna§ kçta§ bhavet | 


praõavapårva§ pa÷cimavaktrabãja§ lakàramuccàrya "garbhàdhàna§ karomi 
svàhà" iti triþ kçtvà hçdayena naiùkalena "garbhàdhàna§ sa§padyatৠ
svàhà" iti trirjuhuyàt evamuttaratrànusa§dheyam | atra "påjana§ hçdayena 
tu" iti madhyagranthaþ pårva§ yojyaþ, tenàdàvàïgamantreõàhutitrayam,
uttaratra ãdç÷a eva kramasya bhàvàt || 203 || 

pu§savanamàha ---- 


hçdà vai jalabindu§ tu darbhàgreõàtra pàtayet || 2-204 || 

gandhapuùpàdibhiþ påjৠ÷ikhayà kàrayettataþ | 

triràhuti§ cottareõa ÷ikhayà ca triràhutim || 2-205 || 

pa§saþ kalpanameva hi na strãgarbhe tu janyate | 


jalabindu§ puryaùñakaråpa§ jãvamabhisa§dhàtu§ "pumàn bhava namaþ" 
ityantena prayogeõa atretyàhite garbhe kùipet | ÷ikhayà naiùkalyà, 
uttareõeti vakàreõa | pu§stvamupacayaþ kàrye ÷aktatvam, apacayaþ 
strãtvam || 205 || 

atha ---- 


sãmanta§ dakùiõàsyena darbhàgreõa prakalpayet || 2-206 || 

grãvàma§sau kañi§ caiva bàhå jaïghe prakalpayet | 

pratyaïgàni ca saïkalpya sãmantonnayana§ bhavet || 2-207 || 


puryaùñakopari sthåladehapravibhàgamàtramiha sãmantaþ | dakùiõàsyam
aghoravaktramantraþ, pratyaïgàni karodaracaraõàïgulyàdãni || 207 || 

atra ca ---- 


gandhapuùpàdibhiþ påjà ÷irasà càhutitrayàt | 

pårvamadhyàparàn vahnau trãn bhàgàn parikalpayet || 2-208 || 

mukhahçtpàdade÷à§stu homàttacca tritattvakam | 


påjeti kàryà, ÷iraseti kàkàkùivat | àhutitrayàddhomàdittyekavàkyatà 
| taccaitadbhàgatraya§ ÷ivavidyànaràkhyatattvatrayaråpam | mukhena 
mårdhà, pàdàbhyৠguhyamàkùiptamityeùaivàtra daõóabhaïgiþ || 208 
|| 


pratyaïgànãti yadukta§ tadvibhaktu§ kavàñaktràdi nya 
situ§kavàñanyàsa§ tàvadàha ---- 


÷irà§si pa¤càhutyaiva årdhvàsyena tribhistribhiþ || 2-209 || 


kalpayediti ÷eùaþ | ÷irà§si kavàñàni, årdhvàsyena kùakàreõa | atra 
ca sutàriõyàdyàþ pràgvat kalà anusa§dheyàþ || 209 || 


athaitadanådya vaktrakalàbhirvaktrakalpanàmàha ---- 


pa¤cavaktra§ tu saïkalpya madhyapràgyàmyasaumyakam | 

apara§ càpyàhutibhiþ pårvàsyena trisa§khyayà || 2-210 || 

vaktràõৠniùkçti§ tadvadàhutãnৠtrisa§khyayà | 


"pa¤cama§ yad bhavedvaktra§ kùakàreõaiva" (1-49)


iti pårvamuktatvàd àdau madhyamamårdhvavaktra§ kùakàreõa 
÷àntyatãtànusa§dhànena prakalpya, pa÷càt pårvàsyena yakàreõa 
vaktracatuùñaya§ ÷àntyàdikalànusa§dhinà pratyeka§ tisçbhiràhutibhiþ 
kalpyam, madhyetyàdàvuktatvàd àdau madhyamavaktranyàsaþ | etacca 
sarvatrànusa§dheyam || 210 || 

ki§ ca ---- 


netra§ netreõa saïkalpya mukheùveva§ traya§ trayam || 2-211 || 

àhutitritayenaiva....................


netreõa sakalanetramantreõa || 211 || 


etacca ---- 


........ñilaiþ sarva§ tu kàrayet | 


sarvamityagnisa§skàrajàtam, àjya§ tu niùpannasya ÷ivàgnestarpaõàya,
niùpatti÷càsya bhairavaråpasyaiveti || 


tataþ kalàsamåha§ ca pa¤ca càtha catuùñayam || 2-212 || 


sãmantonnayanamadhya eva 
tadvaktrakalàdinyàsastantràntaravailakùaõyenehoktaþ || 212 || 

evamã÷ànapuruùakalàbhiþ pratyaïganyàsamuktvà aghorakalàbhiràha ---- 


aùñàïgàni tathà trãõi da÷a càùñàvanukramàt | 

÷eùàsyaiþ sa§prakalpyaiva§ kalàmåtãstato bhavet || 2-213 || 


aïgàni "hçdi grãvà" (sva0 ta§0 1 | 50) ityàdipràguktàni | evamiti
pratyaïgam, tattatkalànusa§dhinàhutitrayeõa | kalà måtãryasyeti 
bahuvrãhiþ || 213 || 

athàtraiva ---- 


aïgàni vinyaset pa÷càd hçdàdyàni yathàkramam | 


netrasyoktatvàt tadvajãtàni sakalàïgàni tanmantrairnyaset | eva§
"pratyaïgàni saïkalpya" iti yaduktam, tadeva pårvamadhyetyàdinà 
÷lokaùañkena vibhaktam || 

evametatsarva§ kçtvà ---- 


triràhuti§ dakùiõena................


dakùiõavaktramantreõa ÷ãmantonnayana§ karomi" ityantena dadyàt || 

atha ---- 


............÷irasà càhutitrayam || 2-214 || 


cakàro'nenaivàdau påjৠkuryàt, iti prastàvapåraõa§ dhvanati | yattu 
---- 

"gandhapuùpàdibhiþ påjà ÷irasà càhutitrayàt" (2 | 208)

iti pårvoktam, tadbhàgatrayakalpanayà tritattvakalpanàrtham || 214 || 

upasa§harati ---- 


sãmàntonnayana§ hyeva§..............


eva§ vibhaktàvayavasyàgneþ


..........jàtakarma tvathocyate | 

astreõa vãjayedagnimastreõaiva tu påjayet || 2-215 || 

triràhuti§ tu pårveõa astreõaivàhutitrayam | 

eva§ mantradvayenaiva jàtakarma kçta§ bhavet || 2-216 || 


vãjana§ prasavàbhimukhãkaraõam, pårveõa "ya"kàreõa || 216 || 

eva§ garbhàdhànasãmantonnayanajàtakarmàõi kçtvà ---- 


astreõa prokùayet kuõóa sadyaþ såtaka÷uddhaye | 


àpàdita÷ivabhàvo'pi dãkùàdisa§pattyartha§ yato'gniþ ÷arãra§ 
gràhitastata÷cidàtmano dehagrahaþ såtakaråpaþ 
sarvà÷uddhiprathamàïkuraþ ÷odhya eva || 


jàtasyàgneþ ---- 


vaktràõyudghàñayet pa÷càdvaktreõaivàhutitrayàt | 


udghàñana§ vikàsaþ | 

yathà ---- 


vaktràõi ÷odhyànyasinà àhutitrayayogataþ || 2-217 || 


prativaktra§ svamantreõa paràmç÷ya "÷odhayàmi" ityåhànte'stramuccàrya 
trirjuhuyàt || 217 || 

tathà ---- 


vaktràbhidhàrau vaktraistu vaktre vaktre traya§ trayam | 


vaktreùvabhidhàro dãptiþ | traya§ trayamiti àhutãnৠdadyàditi 
÷eùaþ || 

vahneþ sa§rakùaõàrtha§ dikùu devatànyàsa§ prastotumàha ---- 


prokùayet kuõóapàr÷vàni sàstreõaiva ÷ivàmbhasà || 2-218 || 

darbhànàstãrya pårvàgràn dakùiõottarasa§sthitàn | 

saumyàgràn pårvavàruõyoþ paridhãn viùñarà§stathà || 2-219 || 


hastamàtràþ ÷àkhàþ paridhayaþ | samadhyagranthi dàrbhamàsana§
viùñaraþ | 

eva§ kramàtkramamantardarbhaparidhiviùñaràþ ---- 


astramantreõa te sarve...............


nyasanãyàþ | 

tatra ---- 


.................brahmàõa§ pårvaviùñare | 

rudra§ ca dakùiõe sthàpya viùõu§ pa÷cimaviùñare || 2-220 || 

sadà÷iva§ cottare'tha svanàmapadacihnitam | 

àdau dhruva§ smared devi nama÷cànte prakalpayet || 2-221 || 

gandhapuùpàdibhiþ påjyàþ svaråpa§ teùvanusmaret | 


spaùñam | 

tato'pyantaþ ---- 


mekhalopari loke÷àn påjayet praõavena tu || 2-222 || 


eva§ ca ---- 


rakùàrtha§ jàtabàlasya brahmàdyàþ påjitàstu ye | 

tataþ kaïkaõaka§ muktvà dakùahastavyavasthitam || 2-223 || 

puùpa§ saïgçhya devena ÷ivàgnernàma kalpayet | 


garbhasya jàtatvàdrakùàntarasya ca vihitatvàd garbharakùàyà adhikàro
nivçtta iti kaïkaõamokùaþ | devena målamantreõa sapraõavena 
"÷ivàgnirbhava namaþ" iti nàmakalpanam || 223 || 

atha ---- 


kavacenopacàra§ tu gandhapuùpàdidhåpakaiþ || 2-224 || 


kavacena naiùkalena "÷ivàgnaye namaþ" ityantena upacàra§ påjৠkuryàt 
|| 224 || 

atra ---- 


årdhvàsyenàhutãstisraþ kavacena traya§ punaþ | 


pràgvadåhamantreõa dadyàt | eva§ 
såtaka÷uddhivaktrodghàñanavaktra÷uddhivaktràbhighàraviùñaràdinyàsa-
devatàsthàpanatadarcanakaïkaõamokùaõànyaùñau avàntarasa§skàràn 
kçtvà nàmakaraõàkhyaþ pa÷cimaþ sa§skàraþ kçtaþ || 

atha ---- 


÷ivanàmàïkita§ vahni§ janayitvà surà§stataþ || 2-225 || 

visarjayettu svasthàna§ sàvitr㧠praõavena tu | 

puùpàdibhiþ samabhyarcya homaireva tribhistribhiþ || 2-226 || 


tu÷càrthe bhinnakramaþ | tena suràn brahmàdãn sarasvat㧠ca 
praõavàdisvanàmabhirabhyarcya pratyekamàhutitrayeõa sa§tarpya 
"kùamyatàm" ityuktvà visarjayet || 226 || 

atha ---- 

dhàmnaivedhmàstu hotavyà hastamàtrapramàõataþ | 

catuvã÷atisa§khyàtàþ ÷ivàgnestarpaõàya tu || 2-227 || 


dhàmnà niùkalena | idhmà asphuñità çjvyaþ satvacaþ ÷akhàþ || 227 || 

eva§ tilaiþ sa§skàrànuktvà àjyakàryàn sa§skàràn 
prastotumàjyaprakùepakaraõasruksruvasa§skàràrthamàha ---- 


sruksruvau sa§pratàpyàgnau ÷ivàmbho'streõa prokùayet | 

kavacenàvaguõñhyaitau ÷ivàgnau bhràmayet tridhà || 2-228 || 

astreõa màrjayedadbhirdarbhàgreõàtha sa§spç÷et | 

punaragnau paribhràmya prokùayettau ÷ivàmbhasà || 2-229 || 

darbhamadhyena sa§spç÷ya bhåyo'gnau bhràmya tàpayet | 

÷ivàmbhasà màrjayitvà darbhamålena sa§spç÷et || 2-230 || 

sruksruvàbhyৠtato måla§ sthàpayettàvadhomukhau | 

darbhàõৠpçùñhataþ påjyau dakùiõe'gneþ sadà budhaiþ || 2-231 || 


màrjana§ prokùaõameva, tàpana§ kàùñhàdibhàvanivàraõàya | yathoktam 
---- 

"...........................ñàpayettejasi tridhà | 

sa¤jàtau tena sa§taptau kàùñhabhàvaparàïmukhau ||" 

iti || 

sçùñikrameõàtra darbhasyàgramadhyamålaistadagramadhyamålaspar÷ena 
trirbhramaõena ca icchàdi÷aktitrayamayatvamanayorjàyate | 
sruksruvàbhyàmiti sruksruvayorityarthaþ | sa§skàradvàda÷akànantara§ 
påjyàvadhomukhàviti sçùñyunmukhatvàbhipràyeõa | agnerdakùiõe 
hoturvàme, iti dãptyàpyàyanàbhyàmanayoryugapat 
sa§bandhenàgnãùomamayatvàpattiþ || 231 || 

atha ---- 


àjyasa§skaraõa§ kuryàdàjyàdhi÷rayaõàdikam | 


adhi÷rayaõa§ sa§prokùite pàtre prasrutasya sthàpanam | 
kvacidadhisravaõamiti pàñhaþ | tatràdhikaraõabhàõóe 
tàpanamityayamarthaþ || 

àdi÷abdasåcitàn sa§skàrànàha ---- 


àjya§ sa§prokùya càstreõa kavacenàvaguõñhayet || 2-232 || 

÷ivàgnau tàpyamastreõa udvàsya§ kavacena tu | 

kuõóasya parito devi tridhà bhràmya tu sthàpayet || 2-233 || 

yonisa§stha§ càjyapàtra§.................


tàpana§ dãptyarthamàgneyyৠdi÷i | udvàsanamagnerårdhvadhàrarõa§
dãpteþ sphuñatàrtham || 233 || 

ki§ ca ---- 


................utplava§ sa§plava§ tataþ | 


tasyàjyasyotplava§ ca kuryàditi ÷eùaþ || 

kenetyàha ---- 


darbhàgradvayamàdàya pràde÷a§ madhyagranthitam || 2-234 || 

pavitrametadvihitamutplava§ tena sa§plavam | 


prasàritàïguùñhatarjanãmàna§ pràde÷aþ || 234 || 


kathamityàha ---- 


aïguùñhànàmikàbhyৠtu gçhãtvaitat pavitrakam || 2-235 || 

paràïmukha§ tu trãn vàràn sa§mukha§ trã§stathaiva ca | 


astreõaiva tu mantreõa..................


asàrabhàgàpanayanàyotplava§ sàràharaõàya sa§plavam || 


ki§ ca ---- 


.............'vadyotaþ ÷ivàgninà || 2-236 || 


astreõetyeva kàrya iti ÷eùaþ || 236 || 


ta§ vyàcaùñe ---- 


darbholmuka§ tu saïgçhya àjyapàtra§ nirãkùayet | 


tena prakà÷ayet | atra càvasare svanetratejonirãkùaõena paratejomaya§
càjya§ kuryàdityarthaþ || 


nãràjana§ tataþ kuryàt................


niþ÷eùeõa ràjana§ ca jvalitena darbheõa sarvato bhràmitena 
dãpanamastreõaiva | 


..............paryagnikaraõa§ tataþ || 2-237 || 


katham ---- 


dhàmnàstramantramuccàrya tamagnàvulmuka§ kùipet | 


dhàmnà målena saha paritaþ samantàdagnikaraõa§ tejomayatvàpattiþ || 

tataþ ---- 


dhàmnaiva vidhinà mantrã prokùayedasravàriõà || 2-238 || 


vidhiþ ÷ivàbhedàbhisa§dhiþ || 238 || 

ki§ ca ---- 


abhimantrya ùaóaïgena amçtatva§ ÷ivena tu | 


niùkalena sàïgenàbhimantraõamevamamçtatvamamçtamudrayà || 

evamàjyaprokùaõàvaguõñhanatàpanodvàsanabhràmaõotplavasa§plavàvadyota
nanãràjanaparyagnikaraõaprokùaõàmçtàkhyasa§skàràn dvàda÷a kçtvà -
--- 


sakçduccàrayogena påjayed bhairaveõa tu || 2-239 || 


niùkalena || 239 || 

eva§ kartrapàdànakaraõàdhikaraõakarmaõৠ
yaùñrarghapàtrasrugàdisthaõóilàgnyàjyàdãnৠsa§skàraiþ 
sa§pradànàtmakabhairavadevataikyàpàdana§ kçtvà tadeva 
draóhayitumagnivaktràõৠbhairavavaktramantrairabhisandhimàha ----  
vaktrasa§dhànaka§ vaktrairàhutitritayena tu | 

etadvyàcaùñe ---- 


aparàsyena tadvaktrasa§dhàna§ tu samàcaret || 2-240 || 

eva§ saumyasya vaktrasya sa§dhàna§ tu kçta§ bhavet | 

triràhutiprayogeõa dakùiõasyàpyaya§ vidhiþ || 2-241 || 

pårvavaktre'pyathaiva§ syàdårdhvavaktra§ ÷ivànvitam | 

triràhutiprayogeõa vaktrasa§dhiþ prakãtãtaþ || 2-242 || 


aparàsyeneti tanmantreõa, tadvaktrasa§dhànamiti tenaivàparavaktreõa
sa§dhànamiti arthàduttaravaktrabãjanàmabhyৠvispaùñasya uttarasya | 
yadàha ---- eva§ saumyasya vaktrasya sa§dhàna§ tu kçta§ bhavediti | 
ata÷ca "o§la§ sadyojàtavaktreõa o§va§ vàmadevaktramanusa§dadhe svàhà" 
iti
prayogaþ | evam "o§va§ vàmadevavaktreõa o§ra§ aghoravaktramanusa§dadhe
svàhà" iti prayogaþ | evamanyat | ÷ivànvitamitãi÷ànavi÷ràntisàram | 
atra prativaktrànusa§dhi§ tristilairjuhuyàt, na tvàjyena, 
tatsa§skàràõàmasamàptatvàt | pa÷cimapramukhamårdhve vi÷ràntiþ 
kàryà || 242 || 

mumukùån prati asyaiva pràdhànyàdityàha ---- 


mukhyamårdhva§ smçta§ vaktra§ guõatvamitareùu tu | 


atha karmaucityànuguõyena yanmukhya§ vaktra§ tadårdhva§ smartavyam,
ityatràpyarthe'nusa§dhimuktvà prasaïgàdvaktrabhedena homamàha ---- 
muktikàmasya dãkùàyàmårdhvavaktrasya mukhyatà || 243 || 

etannaimittikaviùaye || 243 || 

kàmye tu vibhàgenàha ---- 


pàdalepà¤janàdyà vai siddhãstu vividhà÷ca yàþ | 

sadà÷ivàntagàþ sarvàþ pårvavaktre tu homayet || 2-244 || 


vividhà iti uttamamadhyamàdhamàþ | homayediti homena sàdhayet || 244 || 


màraõoccàñanàdau tu vidveùe stambhane tathà | 

dakùiõe caiva vaktre